شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥٤ - (مائده/ ١٣ )
(«تخونوا» در جملۀ فوق در اصل «لا تخونوا» است كه «لا» به قرينۀ جملۀ سابق حذف شده است).
خيانت به خدا و پيامبر آن است كه اسرار نظامى مسلمانان را به اختيار ديگران بگذارند و يا دشمنان را در مبارزۀ خود تقويت كنند و يا بطور كلّى واجبات و محرمات و برنامههاى الهى را پشت سر بيفكنند، لذا از «ابن عباس» نقل شده كه هركس چيزى از برنامههاى اسلامى را ترك كند يك نوع خيانت نسبت به خدا و پيامبر مرتكب شده است.
و اما «امانت» گرچه معمولا به امانتهاى مالى گفته مىشود، ولى در منطق قرآن مفهوم وسيعى دارد كه تمام شئون زندگى اجتماعى و سياسى و اخلاقى را در بر مىگيرد[*]، روى اين جهت آب و خاك اسلام در دست مسلمانان امانت الهى است، فرزندان آنها امانت هستند و از همه بالاتر قرآن مجيد و تعليماتش امانت بزرگ پروردگار محسوب مىشود.
به هر حال خيانت در امانت از منفورترين اعمال و از زشتترين گناهان است، كسى كه در امانت خيانت كند در حقيقت منافق است[**].
اصولا ترك خيانت در امانت از وظايف و حقوق انسانى است يعنى حتى اگر صاحب امانت مسلمان هم نباشد نمىتوان در امانت او خيانت كرد. (ج ١٣٦/٧-١٣٧.)
خٰائِنَةٍ: (مائده/ ١٣.)[***]
اين واژه گرچه اسم فاعل است، ولى در آيۀ مورد بحث معنى مصدرى دارد و مساوى با «خيانة» است و در ادبيات عرب اين موضوع سابقه دارد كه اسم فاعل به معنى مصدرى مىآيد، مانند «عافية» و «خاطية».
[*]در حديثى وارد شده كه «المجالس بالامانة»: «گفتگوهايى كه در جلسه خصوصى مىشود امانت است» و در حديث ديگرى مىخوانيم: «هنگامى كه كسى براى ديگرى سخنى نقل كند سپس به اطراف خود بنگرد (كه آيا كسى آن را شنيد يا نه) اين سخن امانت است».
[**] پيامبر (ص) فرمود: «نشانۀ منافق سه چيز است: هنگام سخن گفتن دروغ مىگويد و هنگامى كه وعده مىدهد تخلف مىكند و هنگامى كه امانتى نزد او بگذارند خيانت مىكند، چنين كسى منافق است، هرچند روزه بگيرد و نماز بخواند و خود را مسلمان بداند».
[***]... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلىٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِيلاً مِنْهُمْ...مائده/ ١٣.