شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢٣ - (فجر/ ٩ )
نقصان پذيرد و يا از دست برود، بعضى اين كلمه را عجمى مىدانند.
و نيز بعضى گفتهاند: «ثمود» نام پدر قبيله بود كه به آن نام ناميده شدهاند.
قوم «ثمود» از قديمترين اقوامند و پيامبرشان «صالح (ع)» بود و در سرزمينى به نام «وادى القرى» ميان «مدينه» و «شام» زندگى مىكردند، تمدنى پيشرفته و زندگانى مرفه داشتند و صاحب ساختمانهاى عظيم و پيشرفته بودند.
بعضى گفتهاند قوم «ثمود» نخستين قومى بودند كه به بريدن سنگها از كوه و به ايجاد خانههاى محكم در دل كوهها اقدام كردند.
حضرت «صالح» بهسوى اين قوم مبعوث شد، ولى آنها هرگز ايمان نياوردند و به مبارزۀ با او برخاستند، حتى از او خواستند كه اگر راست مىگويى عذابى را كه به ما وعده مىدهى فرود آور! در اين هنگام «صاعقهاى ويرانگر» بر آنها مسلط شد و در چند لحظه لرزه بر قصرها و خانههاى مستحكمشان افكند و همه را درهم كوبيد و جسمهاى بىجانشان بر زمين افتاد.
قابل توجه اين كه قرآن عامل نابودى اين قوم سركش را عذابى سركش مىشمارد «الطّاغية»[*]و اين عذاب سركش در سورۀ اعراف، آيۀ ٧٨ به عنوان «رجفة» (زلزله[**]) و در فصّلت آيۀ ١٣ «صاعقة»[***]و نيز در سورۀ هود، آيه ٦٧ «صيحة[****]» آمده است.
ممكن است در ابتدا تصور شود كه ميان اين تعبيرات منافاتى وجود دارد، ولى كمى دقت نشان مىدهد كه چهار تعبير فوق: (طاغيه، رجفه، صاعقه، صيحه) به يك حقيقت بازگشت مىكند، زيرا «صاعقه» هميشه با صداى عظيم و وحشتناكى همراه است كه از آن مىتوان به «صيحۀ» آسمانى تعبير كرد و نيز آتش سوزانى همراه دارد و هم بر نقطهاى كه فرود مىآيد توليد لرزۀ شديد مىكند و هم يك وسيلۀ ويرانگر است.
[*]فَأَمّٰا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطّٰاغِيَةِ.«امّا قوم «ثمود» با عذابى سركش هلاك شوند» حاقه/ ٥.
[**]فَأَخَذَتْهُمُ اَلرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دٰارِهِمْ جٰاثِمِينَ.«زمينلرزه شديدى آنها را فروگرفت و صبحگاهان جسمهاى بىجانشان در خانههاشان باقى مانده بود» اعراف/ ٨٧.
[***]فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ.«اگر آنها روى گردان شوند بگو: من شما را به صاعقهاى همانند صاعقۀ عاد و ثمود تهديد مىكنم!» فصلت/ ١٣.
[****]وَ أَخَذَ اَلَّذِينَ ظَلَمُوا اَلصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيٰارِهِمْ جٰاثِمِينَ.«قوم ستمگر ثمود بهوسيلۀ صيحۀ آسمانى از ميان رفتند، در خانههاشان به رو افتادند و مردند» هود/ ٦٧.