شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٨ - يُخْرِبُونَ (حشر/ ٢ )
هم بر «مرد» و هم بر «زن» در قرآن مجيد اطلاق شده است. (ج ٣٤٩/٣، ج ٢٨١/٤.)
خذل
خَذُول: (فرقان/ ٢٩.)[*]
صيغۀ مبالغه است از مادّۀ «خذل و خذلان» و حقيقت خذلان اين است كه كسى دل به يارى ديگرى ببندد، ولى او درست در لحظات حسّاس دست از كمك و ياريش بردارد.
«راغب» در «مفردات» واژۀ «خذل» را «ناسودمند و بىبهره» گفته و «خذلان» را به معنى يارى نرساندن و ترك كمك از كسى كه گمان ياريش مىرفته، دانسته است:
خَذَلَتِ الْوَحْشِيَّةُ وَلَدَهٰا. «آن حيوان بيابانى بچهاش را ترك كرد و بىبهره ساخت».
به هر حال، آيۀ مورد بحث مىگويد:
«... شيطان هميشه مخذولكنندۀ انسان بوده است» به اين معنى كه انسان را به بيراهه و مناطق خطر مىكشاند و بعد او را سرگردان رها مىكند و به دنبال كار خود مىرود.
(ج ٧٢/١٥.)
خ ر ب
يُخْرِبُونَ: (حشر/ ٢.)[**]
از مادّۀ «خرب» (بر وزن ادب) و «خراب» (بر وزن سراب) گرفته شده و به معنى «ويران شدن و خراب شدن» است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ تخريب و ويران شدن خانههاى مستحكم يهود «بنى نضير» در سرزمين مدينه است و آن هنگامى بود كه رسول خدا (ص) دستور داد مسلمانان براى جنگ با اين قوم پيمانشكن حركت كنند، آنها چنان مغرور و از خود راضى بودند كه تكيهگاهشان دژهاى نيرومند و ظاهريشان بود، زيرا يهود بنى نضير در مدينه از امكانات وسيع و تجهيزات
[*]... وَ كٰانَ اَلشَّيْطٰانُ لِلْإِنْسٰانِ خَذُولاً.فرقان/ ٢٩.
[**]... يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي اَلْمُؤْمِنِينَ.حشر/ ٢.