شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٩ - يُخْرِبُونَ (حشر/ ٢ )
فراوانى بهرهمند بودند، به گونهاى كه نه خودشان باور مىكردند به اين آسانى مغلوب شوند و نه ديگران، ولى از آنجا كه خدا مىخواست روشن سازد كه هيچچيز در برابر قدرت او مقاومت ندارد، حتى بدون آنكه جنگى رخ دهد آنها را از آن سرزمين بيرون راند! لذا در آيۀ مورد بحث مىخوانيم:
«او كسى است كه كافران اهل كتاب را در اولين برخورد (با مسلمانان) از خانههايشان بيرون راند، گمان نمىكرديد آنها خارج شوند و خودشان نيز گمان مىكردند كه دژهاى محكمشان آنها را از عذاب الهى مانع مىشود، اما خداوند از آنجا كه گمان نمىكردند به سراغشان آمد و در قلب آنها ترس و وحشت افكند، به گونهاى كه خانههاى خود را با دست خويش و با دست مؤمنان ويران مىكردند...» (يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي اَلْمُؤْمِنِينَ).
آرى خدا اين لشكر نامرئى، يعنى لشكر ترس را كه در بسيارى از جنگها به يارى مؤمنان مىفرستاد بر قلب آنها چيره كرد و مجال هرگونه حركت و مقابله را از آنها گرفت، آنها خود را براى مقابله با لشكر برون آماده كرده بودند، بىخبر ازآنكه خداوند لشكرى از درون به سراغشان مىفرستد و چنان آنها را در تنگنا قرار مىدهد كه خودشان با دشمن براى تخريب خانههايشان همكارى كنند! جالب اين كه مسلمانان از بيرون، دژهاى آنها را ويران مىكردند كه به داخل آن راه يابند و يهود از درون ويران مىكردند تا به صورت سالم به دست مسلمانان نيفتند و نتيجۀ اين همكارى ويران شدن استحكامات آنها بود! در مورد اين آيه تفسيرهاى ديگرى نيز گفته شده، از جمله اين كه: يهود از داخل، ديوارۀ دژها را ويران مىكردند تا فرار كنند و مسلمانان از بيرون تا به آنها دست يابند (ولى اين احتمال بعيد است).
و نيز گفته شده كه اين آيه معنى كنائى دارد مثل اين كه مىگوييم فلان كس خانه و زندگيش را با دست خودش ويران كرد، يعنى براثر نادانيها و لجاجتها سبب بر باد دادن زندگى خود شد.
يا اين كه منظور يهود از تخريب بعضى از خانهها اين بود كه دهانۀ كوچههاى داخل قلعه را ببندند تا مانع پيشروى مسلمانان شوند و در آينده نيز نتوانند در آن سكنا گزينند.
يا اين كه قسمتى از خانههاى داخل دژ را خراب كردند تا در صورت كشيده شدن