شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨٨ - (نور/ ٦٢ )
ا م ر
أَمَرَ:(اعراف/ ٢٩.)[*]
به معنى «فرمان دادن و وادار كردن كسى است براى انجام كارى» كه در اين صورت، نقيض نهى است. واژۀ «امر» به معنى «كار» نيز استعمال شده كه جمع آن «امور» است[**].
اما بايد بدانيم كه مادّۀ «امر» هميشه به معنى «فرمان» (يا كار) نيست، بلكه به معنى «مشورت» نيز آمده است، مانند آيۀ ١١٠ سورۀ اعراف:
يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ فَمٰا ذٰا تَأْمُرُونَ. «(اطرافيان فرعون گفتند كه موسى) مىخواهد شما را از سرزمينتان بيرون كند، نظر شما چيست؟ (و در برابر او چه بايد كرد؟)».
در اين جا بايد توجه داشت كه اين جمله نيز در سورۀ شعراء آيه ٣٥، از زبان فرعون نقل شده كه او به اطرافيان خود خطاب مىكند و مىگويد: دربارۀ موسى چه مىانديشيد و چه نظر مىدهيد؟ (و اين دو با هم منافاتى ندارند).
اين احتمال نيز از طرف بعضى از مفسران داده شده است كه جملۀ:فَمٰا ذٰا تَأْمُرُونَدر آيۀ مورد بحث خطابى باشد كه اطرافيان فرعون به فرعون كردهاند و صيغۀ جمع براى رعايت تعظيم است، ولى احتمال اوّل نزديكتر به نظر مىرسد. (ج ٢٨٧/٦.)
أَمْرٍ جٰامِعٍ:(نور/ ٦٢.)[***]
منظور از «امر جامع» هر كار مهمّى است كه اجتماع مردم در آن لازم است و تعاون و
[*]قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ...«بگو اى رسول ما پروردگار من شما را به عدل و درستى امر كرده است...» اعراف/ ٢٩.
[**]... وَ قُضِيَ اَلْأَمْرُ وَ إِلَى اَللّٰهِ تُرْجَعُ اَلْأُمُورُ.«... و حكم (قهر خدا به كيفر كافران روزى) فرارسد و كارها همه بهسوى خدا بازگردد» بقره/ ٢١٠.
[***]... وَ إِذٰا كٰانُوا مَعَهُ عَلىٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتّٰى يَسْتَأْذِنُوهُ...«... و هنگامى كه در كار مهمّى با او باشند بدون اجازۀ او به جايى نمىروند...» نور/ ٦٢.