شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧ - افك (عنكبوت/ ١٧ )
هريك زير افقى، يعنى قسمتى از اقسام فلك جاى دارند[*]. «راغب» در مفردات، «آفاق» را، همه جا و همه نواحى دانسته و گفته است «افقى» يعنى «جهانى»[**].
و امّا منظور از «افق مبين» در آيۀ مورد بحث، همان «افق اعلى» و افق آشكاركننده فرشتگان است كه پيامبر (ص) جبرئيل را در آن مشاهده كرد. بعضى آيۀ ٧ سورۀ نجم را كه مىفرمايد:وَ هُوَ بِالْأُفُقِ اَلْأَعْلىٰ. شاهد بر اين تفسير دانستهاند.
بعضى نيز گفتهاند: پيامبر (ص) جبرئيل را در صورت اصليش دو بار مشاهده كرد:
يكى در آغاز بعثتش كه جبرئيل برآن حضرت در افق بالا ظاهر گشت و تمامى شرق و غرب را پوشانده بود و آنچنان عظمت داشت كه پيامبر (ص) به هيجان آمد و هم او بود كه به پيامبر (ص) نزديك شد تا آن حد كه فاصلۀ چندانى ميان آنها نبود و تعبير به «قاب قوسين» (نجم/ ٩.) كه كنايه از نهايت نزديكى است، شده است.
مرتبۀ دوم در جريان معراج بود كه پيامبر (ص) او را در آسمانهاى بالا، در صورت اصليش مشاهده كرد و آيۀ مورد بحث را نيز اشاره به آن مىدانند.
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور مشاهدۀ خداوند از طريق شهود باطنى بوده باشد[***].
(ج ٤٨٧/٢٢، ج ١٩٦/٢٦.)
ا ف ك
افك: (عنكبوت/ ١٧.)[****]
در اصل به معنى هر چيزى است كه از صورت حقيقيش دگرگون شده است و لذا دروغ، مخصوصا دروغهاى بزرگ را «افك» مىگويند.
و همچنين بادهاى مخالف كه از مسير خود منحرف شده است «مؤتفكة» يا
(*)نثر طوبى (دائرةالمعارف لغات قرآن مجيد).
[**] راغب، مفردات، مادّۀ افق.
[***] براى توضيح بيشتر در اين زمينه، به جلد ٢٢ صفحه ٤٨٤ به بعد (سورۀ نجم آيات ٥ تا ١٣) تفسير نمونه مراجعه فرماييد.
[****]... وَ تَخْلُقُونَ إِفْكاً...«... و دروغهايى به هم مىبافيد...» عنكبوت/ ١٧.