شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣٤ - اَحْيَيْتَن١٦٤٨ ا (مؤمن/ ١١ )
و اگر در بعضى از روايات مىخوانيم كه مجازات چنين انسانى در قيامت مجازات كسى است كه همه انسانها را كشته اشاره به همين است، نه اين كه ازهرجهت مساوى يكديگر باشند و لذا در ذيل همين روايات مىخوانيم اگر تعداد بيشترى را بكشد مجازات او به همان نسبت مضاعف مىشود! از اين آيه اهميّت مرگ و حيات يك انسان از نظر قرآن كاملا آشكار مىشود و با توجه به اين كه اين آيات در محيطى نازل شده كه خون بشر مطلقا در آن ارزشى نداشته، عظمت آن آشكارتر مىشود.
قابل توجه اين كه در روايات متعددى وارد شده است كه آيه اگرچه مفهوم ظاهرش مرگ و حيات مادى است، امّا از آن مهمتر مرگ و حيات معنوى، يعنى گمراه ساختن يك نفر يا نجات او از گمراهى است. كسى از امام صادق (ع) تفسير اين آيه را پرسيد، امام فرمود:
من حرق او غرق - ثمّ سكت - ثمّ قال تأويلها الاعظم ان دعاها فاستجاب له.
يعنى منظور از «كشتن» و «نجات از مرگ» كه در آيه آمده نجات از آتشسوزى يا غرقاب و مانند آن است، سپس امام سكوت كرد و بعد فرمود:
تأويل اعظم و مفهوم بزرگتر آيه اين است كه ديگرى را دعوت بهسوى راه حق يا باطل كند و او دعوتش را بپذيرد[١]. (ج ٣٥٥/٤ تا ٣٥٧.)
اَحْيَيْتَنٰا: (مؤمن/ ١١.)[*]
به معنى «زنده كردى ما را» و در اصل از مادّه «حىّ» گرفته شده و موضوع آيه از اين قرار است كه:
مجرمان با مشاهدۀ اوضاع و احوال قيامت و آگاهى بر خشم خداوند نسبت به آنها، از خواب غفلت طولانى خويش بيدار مىشوند و در فكر چاره مىافتند و «مىگويند:
پروردگارا! ما را دو بار ميراندى و دو بار زنده كردى، اكنون به گناهان خود معترفيم (و ما در اين مرگ و حياتها همه چيز را فهميديم) آيا راهى براى خارج شدن از دوزخ وجود دارد؟!»
[١]تفسير نور الثقلين، ج ٦٢٠/١.
[*]قٰالُوا رَبَّنٰا أَمَتَّنَا اِثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اِثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنٰا بِذُنُوبِنٰا فَهَلْ إِلىٰ خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ.مؤمن/ ١١.