شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩١ - (واقعه/ ٤٢ )
در حديثى آمده است كه در قيامت مادر و فرزندى را مىآورند كه هر دو بار سنگينى از گناه بر دوش دارند، مادر از فرزند تقاضا مىكند در عوض آنهمه زحمات كه در دنيا براى تو كشيدم مقدارى از بار مسئوليت گناه مرا بر دوش گير، فرزند به مادر مىگويد از من دور شو كه من از تو گرفتارترم![١]». (ج ٢٢٥/١٨-٢٢٦.)
حَمُولَةً:(انعام/ ١٤٢.)[*]
اين كلمه اسم جمع است و چنان كه علماى لغت گفتهاند، مفرد از جنس خود ندارد و به معنى «حيوانات بزرگ باربر» مانند: شتر و اسب و نظاير آنهاست.
در آيۀ مورد بحث آمده است:
«(خداوند كسى است كه) از چهار پايان براى شما حيوانات بزرگ باربر، و حيوانات كوچك آفريد»وَ مِنَ اَلْأَنْعٰامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً...انعام/ ١٤٢.
ذكر اين نكته لازم است كه واژۀ «فرش» در آيۀ مذكور به همان معنى معروف است، ولى در اين جا به معنى گوسفند و نظير آن از حيوانات كوچك تفسير شده است و ظاهرا نكتهاش اين است كه اين گونه حيوانات بسيار به زمين نزديك هستند، و در برابر حيوانات بزرگ باربر همانند فرشى محسوب مىشوند، تقابل «حمولة» با «فرش» نيز مؤيّد همين معناست.
احتمالات ديگرى در اين زمينه داده شده است كه شرح بيشتر آن را در كلمۀ «فرش» مطالعه خواهيد كرد. (ج ٨/٦.)
ح م م
حَمِيمٍ: (واقعه/ ٤٢.)[**]
اين واژه از مادّه «حمّ» (گرمى) و به معنى «آب بسيار داغ و سوزان» است كه در
[١]گرچه اين حديث در تفاسير مختلف، گاهى از فضيل بن عياض و گاهى از ابن عباس نقل شده، ولى بعيد به نظر مىرسد كه آنها اين سخن را از خود گفته باشند، ممكن است اصل حديث از پيامبر (ص) باشد (به تفسير ابو الفتوح و قرطبى و روح البيان مراجعه شود).
[*]وَ مِنَ اَلْأَنْعٰامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً...انعام/ ١٤٢.
[**]فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ. «آنها (اصحاب شمال) در ميان بادهاى كشنده و آب سوزان قرار دارند»