شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٨ - حم (مؤمن/ ١ )
اعراف و...) آورديم، پارهاى ديگر از آنها را در اين جا به اختصار مىآوريم، هرچند دليل قاطعى براى اثبات آن در دست نيست.
از جمله اين كه «حروف مقطعه» براى خاموش ساختن كفار و جلب توجه مردم به محتواى قرآن بوده، زيرا مشركان لجوج مخصوصا به يكديگر توصيه كرده بودند هنگامى كه پيامبر (ص) قرآن مىخواند كسى گوش به آن فراندهد و با ايجاد سر و صدا و غوغا نگذارند صداى پيامبر (ص) به گوش مردم برسد. لذا خداوند در آغاز بسيارى از سورههاى قرآن (٢٩ سوره)، حروف مقطعه را كه مطلب نوظهورى بوده و جلب توجه مىكرده، قرار داده است.
علامۀ طباطبايى (رضوان اللّه تعالى عليه) احتمال ديگرى ابداع كرده است كه آن را دوازدهمين تفسير براى اين حروف مىتوان شمرد هرچند خود او آن را به عنوان يك احتمال و حدس بيان كرده است.
و خلاصۀ آن چنين است:
هنگامى كه سورههايى را كه با «حروف مقطعه» آغاز مىشود مورد دقت قرار مىدهيم مىبينيم سورههايى كه با يك نوع حروف مقطعه آغاز مىشود مطالب مشتركى دارند، فى المثل سورههايى كه با «حم» شروع مىشود بلافاصله بعد از آن جملۀ«تَنْزِيلُ اَلْكِتٰابِ مِنَ اَللّٰهِ»يا چيزى كه به معنى آن است قرار گرفته، و سورههايى كه با «الر» شروع مىشود بعد از آن«تِلْكَ آيٰاتُ اَلْكِتٰابِ»و يا شبيه آن است.
و سورههايى كه با«الم»آغاز مىشود به دنبال آن«ذٰلِكَ اَلْكِتٰابُ لاٰ رَيْبَ فِيهِ»يا مفهوم آن است[١].
تفسير ديگرى كه قبلا در جاى خود به آن اشاره كردهايم اين است كه اين حروف ممكن است اشارات و رموزى براى نامهاى خدا و نعمتهاى او و مسائل ديگر باشد، فى المثل در سورۀ شورى[*]«ح» را اشاره به رحمان، «م» را به مجيد «ع» را به عليم، «س» را به قدوس و «ق» را به قاهر دانستهاند[٢].
گرچه بعضى به اين سخن ايراد كردهاند كه اگر منظور از رموز اين است كه ديگرى آگاه نشود اين معنى در حروف مقطعه صادق نيست، چرا كه اين نامهاى بزرگ خدا در آيات
[١]براى كسب اطلاع بيشتر رجوع شود به «تفسير الميزان» ج ٥/١٨ و ٦.
[*] حم، عسق. شورى/ ١ و ٢.
[٢] اين تفسير در حديثى از امام صادق (ع) نقل شده است (تفسير قرطبى، ج ٥٨٢٢/٩).