شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٧ - حم (مؤمن/ ١ )
پسران را از آن خود مىشمريد؟! (واژههاى: «حليّهم» در آيۀ ١٤٨ سورۀ اعراف و نيز «يحلّون» (تحلية) در آيۀ ٣١ سورۀ كهف، از همين مادّۀ مورد بحث است). (ج ٢٨/٢١ - ٢٩.)
حاميم
حم: (مؤمن/ ١.)[*]
در آغاز اين سوره به «حروف مقطعه» بر خورد مىكنيم: «حاء» و «ميم».
در زمينه تفسير اين حروف بحثهايى در سورۀ بقره (الم) و اعراف (المص) و بعضى از سورهها داشتهايم.
در بعضى از روايات و همچنين كلمات مفسران، دو حرف آغاز اين سوره به نامهاى خدا كه با اين دو حرف آغاز مىشود تفسير شده است، و در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم كه اين دو حرف، به «حميد» و «مجيد» تفسير شده[١].
بعضى نيز «ح» را به نامهايى مانند «حميد» و «حليم» و «حنان»، و «م» را به نامهاى «ملك» و «مالك» و «مجيد» تفسير كردهاند.
اين احتمال نيز وجود دارد كه «ح» اشاره به حاكميت و «م» اشاره به «مالكيت» خداوند بوده باشد.
از «ابن عباس» نيز نقل شده كه «حم» از اسمهاى اعظم خداست[٢].
روشن است كه اين تفسيرهاى با هم منافاتى ندارد و ممكن است همه در معنى آيه جمع باشد.
دربارۀ تفسير حروف مقطعه قرآن سخن بسيار گفته شده و هريك از مفسران در اين زمينه بحثهاى فراوانى دارند و به گفتۀ مفسر بزرگ مرحوم طبرسى يازده تفسير براى حروف مقطعۀ قرآن شده است كه قسمتهاى قابل توجه آن را قبلا در آغاز بعضى از سورهها (بقره و
[*]حم،تَنْزِيلُ اَلْكِتٰابِ مِنَ اَللّٰهِ اَلْعَزِيزِ اَلْعَلِيمِ. «حم. اين كتابى است كه از سوى خداوند قادر و دانا نازل شده است» مؤمن/ ١ و ٢.
(١) معانى الاخبار، صدوق، ص ٢٢ (باب معنى الحروف المقطعة فى اوائل السّور).
[٢] تفسير قرطبى، ذيل آيات مورد بحث.