صفت شخص زنده و عاقل است، گويى قرآن را موجودى زنده و عاقل، رهبر و پيشوا و معلمى بزرگ و حكمت‌آموز معرفى مى‌كند كه مى‌تواند درهاى حكمت را به روى انسانها بگشايد و به صراط مستقيمى كه در آيات قرآن به آن اشاره شده است، راهنمايى كند.

البته «حكيم» به معنى «مستحكم و خلل‌ناپذير» نيز آمده است و جمع اين مفاهيم در واژۀ مزبور جمع است و در مورد قرآن صادق مى‌باشد، چرا كه قرآن، حكيم به تمام اين معانى است. (ج ٣١٥/١٨، ج ١٠/٢١.)

محكم و متشابه: (آل عمران/ ٧.)[*]

«محكم» در اصل از «احكام» به معنى «ممنوع ساختن» گرفته شده و به همين دليل به موضوعات پايدار و استوار «محكم» گفته مى‌شود، زيرا عوامل نابودى را از خود مى‌رانند.

و همچنين به سخنان روشن و قاطع كه هرگونه خلافى را از خود دور مى‌سازند، «محكم» گفته شده و به اين ترتيب معانى «استوار گردانيدن» در آن افتاده است.

واژۀ «محكم»، اسم مفعول، و مؤنّث آن «محكمة» است و «محكمة» به معنى «متين، استوار، واضح و روشن» است:... سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ‌...محمّد/ ٢٠. مراد سوره‌اى است كه بيانش روشن و بدون تشابه باشد (الميزان).

جمع «محكمة»، «محكمات» است كه در سورۀ آل عمران، آيۀ ٧ (آيۀ مورد بحث) آمده است.

منظور از آيات محكمات، آياتى است كه مفهوم آن به قدرى روشن است كه جاى گفتگو و بحث در معنى آن نيست مثلا آيهقُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ،لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ‌،«اَللّٰهُ

[*]هُوَ اَلَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ اَلْكِتٰابَ مِنْهُ آيٰاتٌ مُحْكَمٰاتٌ هُنَّ أُمُّ اَلْكِتٰابِ وَ أُخَرُ مُتَشٰابِهٰاتٌ فَأَمَّا اَلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مٰا تَشٰابَهَ مِنْهُ اِبْتِغٰاءَ اَلْفِتْنَةِ وَ اِبْتِغٰاءَ تَأْوِيلِهِ‌...«او كسى است كه اين كتاب (آسمانى) را بر تو نازل كرد كه قسمتى از آن آيات «محكم» (صريح و روشن) است كه اساس اين كتاب مى‌باشد (و هرگونه پيچيدگى در آيات ديگر به نظر برسد با مراجعه به اينها برطرف مى‌شود) و قسمتى از آن «متشابه» است (آياتى كه به خاطر بالا بردن سطح مطلب و جهات ديگر در بدو نظر احتمالات مختلفى در آن مى‌رود، ولى با توجه به آيات محكم تفسير آنها براى صاحب‌نظران آشكار مى‌شود) امّا آنها كه در قلوبشان انحراف است پيروى از متشابهات مى‌كنند، تا فتنه‌انگيزى كنند (و مردم را گمراه سازند) و تفسير (نادرستى) براى آن مى‌طلبند...» آل عمران/ ٧.