شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٩ - حافرة (نازعات/ ١٠ )
در آيۀ مورد بحث، خداوند مىگويد:
شما در گذشته در لبۀ «گودالى» از آتش بوديد كه هرآن ممكن بود در آن سقوط كنيد و همه چيز شما خاكستر شود! امّا خداوند شما را نجات داد و از اين پرتگاه به نقطۀ امنوامانى كه همان نقطه «برادرى و محبت» بود رهنمون ساخت.
با توجه به مجموع آيه و جملۀ «در لبۀ گودالى از آتش بوديد» چنين به نظر مىرسد كه مراد از «آتش (نار)» در آيه كنايه از جنگها و نزاعهايى بوده كه هر لحظه در دوران جاهليت به بهانهاى در ميان اعراب شعلهور مىشد، قرآن مجيد با اين جمله اوضاع خطرناك عصر جاهليت را منعكس مىسازد كه هر لحظه خطر جنگ و خونريزى آنها را تهديد مىكرد و خداوند در پرتو اسلام آنها را از آن وضع نجات داد و مسلما با نجات يافتن از وضع خطرناك گذشته، از آتش سوزان دوزخ نيز نجات يافتند. (ج ٣٢/٣.)
حافرة: (نازعات/ ١٠.)[*]
از مادّۀ «حفر» در اصل به معنى «كندن زمين» است و اثرى كه از آن باقى مىماند «حفرة» ناميده مىشود كه شرح «حفرة» گذشت.
سم اسب را «حافر» مىگويند چون زمين را حفر مىكند، سپس «حافرة» به عنوان كنايه «در حالت نخستين» استعمال شده، زيرا انسان از راهى كه مىرود زمين را با پاى خود حفر مىكند و جاى پاى او باقى مىماند و هنگامى كه بازمىگردد در همان «حفرههاى نخستين» گام مىنهد و لذا اين واژه به معنى «حالت اوّل» آمده است[١](و معنايش اين است كه منكران قيامت مىگويند: آيا ما براستى پس از مرگ به همان «حالت اول» كه همان حالت زندگى است بر مىگرديم؟ و به اين ترتيب مىتوان گفت، «حافرة» به معنى «اول و ابتداى هر چيز» است). (ج ٨٣/٢٦.)
[*]يَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ فِي اَلْحٰافِرَةِ. «(ولى امروز) مىگويند: آيا ما به زندگى مجدد بازمىگرديم؟» نازعات/ ١٠.
[١] بايد توجه داشت كه اسم فاعل در اين جا به معنى اسم مفعول و «حافرة» به معنى «محفور» است.