شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣ - ازر (طه/ ٣١ )
كه بند آن را بر كمر گره مىزنند، بههمينجهت گاهى اين كلمه به كمر، ياقوت و قدرت نيز اطلاق شده است. (ج ١٨٩/١٣.) «آزر» آيا آزر پدر ابراهيم بود؟وَ إِذْ قٰالَ إِبْرٰاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ..
«به خاطر بياور، وقتى كه ابراهيم به پدرش آزر گفت...» انعام/ ٧٤.
عرب غالباً كلمۀ «اب» را بر پدر اطلاق مىكند[*]و همچنان كه خواهيم ديد گاهى بر جد مادرى و عمو و همچنين مربى و معلم و كسانى كه براى تربيت انسان به نوعى زحمت كشيدهاند نيز گفته شده است، ولى شك نيست كه به هنگام اطلاق اين كلمه اگر قرينهاى در كار نباشد قبل از هر چيز «پدر» به نظر مىآيد.
اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه آيا براستى آيۀ بالا مىگويد: آن مرد بتپرست (آزر) پدر ابراهيم بوده است؟ و آيا يك فرد بتپرست و بتساز مىتواند پدر يك پيامبر اولوالعزم بوده باشد؟ و آيا وراثت در روحيات انسان اثر نامطلوبى در فرزند نخواهد گذارد؟ جمعى از مفسران سنّى به سؤال اول پاسخ مثبت گفته و آزر را پدر واقعى ابراهيم مىدانند، در حالى كه تمام مفسران و دانشمندان شيعه معتقدند، آزر پدر ابراهيم نبود، بعضى او را پدر مادر و بسيارى او را عموى ابراهيم دانستهاند.
قرائنى كه نظر دانشمندان شيعه را تأييد مىكند چند چيز است:
١) در هيچيك از منابع تاريخى اسم پدر ابراهيم، «آزر» ذكر نشده است، بلكه همه «تارخ» نوشتهاند، در كتب عهدين نيز همين نام آمده است. جالب اين كه افرادى كه اصرار دارند پدر ابراهيم آزر بوده در اين جا به توجيهاتى دست زدهاند كه بههيچوجه قابل قبول نيست از جمله اين كه اسم پدر ابراهيم، تارخ و لقبش آزر بوده! در حالى كه اين لقب نيز در منابع تاريخى ذكر نشده است.
و يا اين كه آزر بتى بوده كه پدر ابراهيم او را پرستش مىكرده است در حالى كه اين
(«وزيرى از خاندانم براى من قرار بده،برادرم هارون را، بهوسيله او پشتم را گرم كن.»طه/٢٩ تا ٣١.
[*] دربارۀ واژۀ «اب» و مختصرى درباره «آزر» در مادّۀ «ا ب و» صحبت شده است.