شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٣ - (هود/ ١٠٠ )
واژۀ «حصاد» (به فتح و به كسر حاء) نيز به همان معنى است.
جملۀ«يَوْمَ حَصٰادِهِ»در آيه ١٤١ سوره انعام[*]، اشاره به اين است كه به هنگام چيدن ميوه و درو كردن زراعت، حق مستمندان بايد پرداخت شود (يوم الحصاد).
بعضى معتقدند منظور از اين حق كه به هنگام درو بايد پرداخت شود، همان زكات واجب، يعنى يكدهم و يك بيستم است، ولى با توجه به اين كه اين سوره (سوره انعام) در مكه نازل شده و حكم زكات در سال دوم هجرت و يا بعد از آن در مدينه نازل شده است، چنين احتمالى بسيار بعيد به نظر مىرسد.
در روايات فراوانى كه از اهل بيت (ع) و اهل تسنن رسيده، اين حق، غير از زكات معرفى شده و منظور از آن چيزى است كه به هنگام حضور مستمند در موقع چيدن ميوه و يا درو كردن زراعت به او داده مىشود و حدّ معين و ثابتى ندارد[١].
و در اين صورت آيا اين حكم واجب است يا مستحب، بعضى معتقدند كه يك حكم وجوبى است كه قبل از تشريع حكم زكات بر مسلمانان لازم بوده، ولى بعد از نزول آيه زكات، اين حكم منسوخ شده، و حكم زكات با حدّ و حدود معنيش به جاى آن نشسته است.
ولى از روايات اهل بيت (ع) استفاده مىشود كه اين حكم نسخ نشده و به عنوان يك حكم استحبابى هم اكنون به قوت خود باقى است. (ج ٥/٦-٦، ج ٤٢٦/٩.)
حَصِيدٌ: (هود/ ١٠٠.)[**]
به معنى «درو شده (درويده)» و از مادّه «حصد» (درو كردن) گرفته شده است و در آيۀ مورد بحث، اشاره به شهرها و آباديها و سرزمينهايى همچون سرزمين قوم نوح و لوط است
(در خوشههاى خود بگذاريد (و ذخيره كنيد)...» يوسف/ ٤٧.
[*]... وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصٰادِهِ...«... حق آن را هنگام چيدن ميوه و درو كردن زراعت بپردازيد...» انعام/ ١٤١.
[١] روايات مربوط به اين موضوع را صاحب وسائل در كتاب زكات ابواب زكات غلات در باب ١٣ و بيهقى در كتاب سنن جلد ٤ صفحه ١٣٢ آورده است.
[**]ذٰلِكَ مِنْ أَنْبٰاءِ اَلْقُرىٰ نَقُصُّهُ عَلَيْكَ مِنْهٰا قٰائِمٌ وَ حَصِيدٌ. «... اين از خبرهاى شهرها و آباديهاست كه ما براى تو بازگو مىكنيم كه بعضى (هنوز) بر پا هستند و بعضى درو شدهاند (و از ميان رفتهاند)» هود/ ١٠٠.