شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥١٣ - (بقره/ ٢٠١ )
از مادّۀ «حس» گرفته شده و چنان كه ارباب لغت گفتهاند به معنى «صداى محسوس» است و به معنى خود حركت يا صدايى كه از حركت بر مىخيزد نيز آمده است، آتش دوزخ كه دائما در آتشگيرههايش مشغول پيشروى است، داراى صداى مخصوصى است، اين صدا از دو جهت وحشتناك است، از نظر اين كه صداى آتش است و از نظر اين كه صداى پيشروى است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ يكى از نعمتهاى بزرگ الهى كه شامل حال مؤمنان صالح مىشود سخن گفته، به اين معنا كه آنها چون از جهنّم دورند هرگز صداهاى وحشتناك آتش دوزخ به گوششان نمىخورد. (ج ٥١٠/١٣.)
ح س م
حسوم: (حاقه/ ٧.)[*]
از مادّۀ «حسم» (بر وزن رسم) به معنى «از بين بردن آثار چيزى» است و اگر به شمشير «حسام» (بر وزن غلام) گفته مىشود به همين مناسبت است و گاه به داغ نهادن بر زخم براى سوزاندن ريشۀ آن (و ريشه كن ساختن درد) نيز «حسم» گفته شده است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ هلاكت قوم سركش عاد بهوسيلۀ تند بادى مسموم و بنيانكن است و واژۀ «حسوم» در اين جا به معنى «از بين بردن و درهم كوبيدن و متلاشى و ريشه كن كردن» بهكاررفتهاست. (ج ٤٣٩/٢٤.)
حسن
حَسَنَةً: (بقره/ ٢٠١.)[**]
[*]سَخَّرَهٰا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيٰالٍ وَ ثَمٰانِيَةَ أَيّٰامٍ حُسُوماً فَتَرَى اَلْقَوْمَ فِيهٰا صَرْعىٰ كَأَنَّهُمْ أَعْجٰازُ نَخْلٍ خٰاوِيَةٍ.«(خداوند) اين تندباد را هفت شب و هشت روز پىدرپى و بنيانكن بر آنها (بر قوم عاد) مسلط ساخت و (اگر آنجا بودى) مىديدى كه آن قوم همچون تنههاى پوسيده و تو خالى درختان نخل در ميان اين تندباد روى زمين افتاده و هلاك شدهاند» حاقه/ ٧.
[**]... رَبَّنٰا آتِنٰا فِي اَلدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي اَلْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ اَلنّٰارِ.«... پروردگارا به ما در دنيا