شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٠٧ - (فلق/ ٥ )
آسمانى، تحت نظام و حساب و برنامه است.
بنابراين در صورت اول، اشاره به يكى از نعمتهاى خداوند است براى انسانها، و در صورت دوم اشاره به يكى از نشانههاى توحيد و دلايل اثبات وجود خداست، و ممكن است اشاره به هر دو معنى بوده باشد.
نظير جملۀ مذكور نيز در آيۀ ٥ سوره رحمان به چشم مىخورد:
اَلشَّمْسُ وَ اَلْقَمَرُ بِحُسْبٰانٍ[١]. «خورشيد و ماه برطبق حساب منظمى مىگردند».
(ج ٣٦٠/٥-٣٦١ ج ٤٣٤/١٢، ج ١٠١/٢٣.)
ح س د
حَسَدَ:(فلق/ ٥.)[*]
كه در فارسى از آن تعبير به «رشك» مىشود، به معنى «آرزوى زوال نعمت از ديگران» است، خواه آن نعمت به حسود برسد يا نرسد، بنابراين كار حسود در ويران كردن و آرزوى ويران شدن متمركز مىشود، نه اين كه آن سرمايه و نعمت حتما به او منتقل شود.
حسد انگيزۀ قسمتى از جنايات دنياست و شايد به همين سبب است كه آن را به «شرارهاى از آتش» تشبيه كردهاند، حسد اثرات نامطلوبى روى جسم و سلامت انسان مىگذارد و افراد حسود معمولا رنجور و از نظر اعصاب و دستگاههاى مختلف بدن غالبا ناراحت و بيمارند[**]، زيرا امروز اين حقيقت مسلم شده كه بيماريهاى جسمانى در بسيارى از موارد عامل روانى دارند و در طب امروز بحثهاى مشروحى زير عنوان بيماريهاى «روان تنى» ديده مىشود كه به اين قسمت از بيماريها اختصاص دارد.
از نظر معنوى حسد نشانۀ كمبود شخصيت و نادانى و كوتاه فكرى و ضعف و نقص ايمان است، زيرا حسود در واقع خود را ناتوانتر از آن مىبيند كه به مقام محسود و بالاتر از آن برسد و لذا سعى مىكند محسود را به عقب برگردانيد، بعلاوه او عملا به حكمت خداوند كه
[١]اين آيه محذوفى دارد و در تقدير چنين است: «و الشّمس و القمر تجريان بحسبان»
[*]وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ.«و (اى رسول، بگو پناه مىجويم) از شر هر حسود هنگامى كه حسد مىورزد» فلق/ ٥.
[**] صحّة الجسد من قلّة الحسد. «تندرستى از كمى حسد است» روايتى از: على عليه السّلام.