شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٦٦ - احاديث (مؤمنون/ ٤٤ )
حيات و سرنوشت آنها اثر دارد! قرآن مجيد، نشانۀ اعراض و روىگردانى آنها را به اين صورت بيان مىكند:
«هر ذكر و يادآورى تازهاى [محدث] كه از طرف پروردگارشان براى آنها بيايد با لعب و شوخى به آن گوش فرامىدهند!» انبياء/ ٢.
كلمۀ «ذكر» در آيۀ فوق اشاره به هر سخن بيداركننده است، و تعبير به «محدث» (تازه و جديد) اشاره به اين است كه كتب آسمانى، يكى پس از ديگرى نازل مىشود و سورههاى قرآن و آيات آن هركدام محتواى تازه و نوى دارد[*]كه از طرق مختلف براى نفوذ در دلهاى غافلان وارد مىشود، اما چه سود براى كسانى كه همۀ اينها را به شوخى مىگيرند.
اصولا گويا آنها از تازهها وحشت دارند، با همان خرافات قديمى كه از نياكان خود به ارث بردهاند دلخوش كردهاند، گويى پيمان جاودانه بستهاند كه با هر حقيقت تازهاى مخالفت كنند، در حالى كه اساس قانون تكامل بر اين است كه هر روز انسان را با مسائل تازه و نوينى مواجه مىسازد. (ج ٣٥٤/١٣.)
احاديث: (مؤمنون/ ٤٤.)[**]
بعضى احتمال دادهاند كه جمع «احدوثة» باشد و به معنى اخبار عجيبى است كه مردم پيرامون آن با يكديگر گفتگو مىكنند[١]. سپس آن را جمع «حديث» قرار دادهاند.
«راغب» در كتاب مفردات مىگويد: «حديث»، هر سخنى است كه در بيدارى يا خواب از راه گوش يا وحى به انسان مىرسد[***]، بنابراين نقل يك ماجرا «حديث» گفته مىشود و از آنجا كه انسان خواب خود را براى اين و آن نقل مىكند، كنايه از «خواب» نيز آمده است[****].
آيۀ مورد بحث (مؤمنون/ ٤٤.) پيرامون كفر و انكار اقوام سركش سخن مىگويد، به
[*]قرآن را حديث گويند، زيرا داراى كلام و سخن بديع و تازه است. همچنان كه مىفرمايد: «اگر راست مىگويند كلامى همانند آن بياورند»(فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كٰانُوا صٰادِقِينَ)طور/ ٣٤.
[**]... فَأَتْبَعْنٰا بَعْضَهُمْ بَعْضاً وَ جَعَلْنٰاهُمْ أَحٰادِيثَ...مؤمنون/ ٤٤.
[١] تفسير فخر رازى، ذيل آيۀ مورد بحث.
[***] مفردات، راغب، ماده «حدث»
[****]... وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ اَلْأَحٰادِيثِ...«... و از تعبير خوابها به تو مىآموزد...» يوسف/ ٦.