شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٨٥ - جمعة (جمعة/ ٩ )
بىنور شدن ماه، و جمع شدن خورشيد و ماه با يكديگر است اشاره شده، كه در آيات ديگر قرآن نيز كموبيش اشاراتى به آن شده است. (ج ٢٨٨/٢٥.)
مَجْمَعَ اَلْبَحْرَيْنِ:(كهف/ ٦٠.)[*]
به معنى «محل پيوند دو دريا» است. در اين كه اشاره به كدام دو درياست ميان مفسران گفتگوست و دراينباره سه عقيدۀ معروف وجود دارد كه شرح اين عقايد در مادّه «بحر» به تفصيل آمده است. (ج ٤٨٠/١٢.)
جمعة: (جمعة/ ٩.)[**]
در اصل از ماده «جمع» گرفته شده كه به معنى «گرد آمدن و جمع شدن» است و منظور از «يوم الجمعة» (روز جمعه) در آيۀ مورد بحث و اين كه چرا «روز جمعه» را به اين نام ناميدهاند، آن است كه مردم در اين روز براى نماز اجتماع مىكنند، نمازى كه به صورت جماعت انجام مىگيرد و در تقويت پايههاى ايمان تأثير فوقالعاده دارد و اين مسئله داراى تاريخچهاى است كه به اختصار از اين قرار است.
در بعضى از روايات اسلامى آمده است كه مسلمانان مدينه پيش ازآنكه پيامبر (ص) هجرت كند، با يكديگر صحبت كردند و گفتند: يهود در يك روز هفته اجتماع مىكنند (روز شنبه) و نصارى نيز روزى براى اجتماع دارند (يكشنبه) خوب است ما هم روزى قرار دهيم و در آن روز جمع شويم و ذكر خدا گوييم و شكر او را بهجاآوريم، آنها روز قبل از شنبه را كه در آن زمان «يوم العروبة»[***]ناميده مىشد، براى اين هدف برگزيدند و به سراغ «اسعد بن زراره» (يكى از بزرگان مدينه) رفتند، او نماز را به صورت جماعت با آنها بهجاآورد و به آنها اندرز داد و آن روز «روز جمعه» ناميده شد، زيرا روز اجتماع مسلمين بود و
[*]وَ إِذْ قٰالَ مُوسىٰ لِفَتٰاهُ لاٰ أَبْرَحُ حَتّٰى أَبْلُغَ مَجْمَعَ اَلْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُباً.«به خاطر بياور هنگامى كه موسى به دوست خود گفت: من دست از طلب بر نمىدارم تا به محل تلاقى دو دريا برسم هرچند مدّت طولانى به راه خود ادامه دهم» كهف/ ٦٠.
[**]... إِذٰا نُودِيَ لِلصَّلاٰةِ مِنْ يَوْمِ اَلْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلىٰ ذِكْرِ اَللّٰهِ...«... هنگامى كه براى نماز روز جمعه اذان گفته مىشود بهسوى ذكر خدا بشتابيد...» جمعة/ ٩.
[***] يوم العروبة همان «يوم الجمعة» (روز آدينه) است كه در جاهليت به اين نام مرسوم بوده.