شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢٨ - مثانى (زمر/ ٢٣ )
تعبير در ادبيات عرب ديده مىشود كه: «اثنونى صدره على البغضاء» يعنى او كينۀ مرا به دل گرفت[١]. (ج ١٤/٩.)
مثانى: (زمر/ ٢٣.)[*]
چنان كه زمخشرى در «كشاف» آورده، ممكن است جمع «مثنى» (بر وزن مصلى) به معنى «مكرر» بوده باشد و يا جمع «مثنى» بر وزن مبنا [دوتادوتا] باشد كه از تثنيه به معنى «تكرار» گرفته شده است[**]به هر حال با توجه به آيۀ مورد بحث، يكى از ويژگيهاى «قرآن» اين است كه «مكرر» است (مثانى)[***]اين تعبير ممكن است اشاره به تكرار مباحث مختلف داستانها، سرگذشتها، مواعظ و اندرزها بوده باشد، اما تكرارى كه هرگز ملالتآور نيست، بلكه شوقانگيز است و نشاطآفرين، و اين يكى از اصول مهم فصاحت است كه انسان به هنگام لزوم، چيزى را براى اين كه تأثير عميق بگذارد تكرار كند، اما هر زمان به شكلى تازه و صورتى نو كه ملالتخيز نباشد.
بعلاوه مطالب مكرر قرآن، مفسر يكديگر است و بسيارى از مشكلات از اين طريق حل مىشود.
بعضى آن را نيز اشاره به تكرار تلاوت قرآن و كهنه نشدن براثر تكرار تلاوت دانستهاند.
و بعضى اشاره به تكرار نزول قرآن كه يكبار به صورت دفعى بر قلب پيامبر (ص) در شب قدر نازل شده، و يكبار هم به صورت تدريجى طى ٢٣ سال.
اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد، تكرار حقيقت قرآن در هر زمان و تجلى تازهاى از غيبت از آن با گذشت سال و ماه است.
از ميان اين تفسيرها، تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد، هرچند تضادى در ميان آنها
[١]به «تاج العروس» و «مجمع البيان» و «المنار» و «مفردات راغب» مراجعه شود.
[*]... كِتٰاباً مُتَشٰابِهاً مَثٰانِيَ...«... كتابى كه آياتش (از نظر لطف و زيبايى و عمق محتوا) همانند يكديگر است، آياتى مكرر دارد (تكرارى شوقانگيز است)...» زمر/ ٢٣.
[**] كشاف، ج ١٢٣/٤.
[***] مثانى: جمع مثنى.