شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢ - كبائر الاثم چيست؟ (سور١٧٢٨ نجم آي١٧٢٨ ٣٢ )
شده است، يكى «خطيئة» و ديگر «اثم». دربارۀ تفاوت ميان اين دو، مفسران و اهل لغت سخن بسيار گفتهاند، اما آنچه نزديكتر به نظر مىرسد اين است كه «خطيئة» از «خطا» در اصل به معنى لغزشها و گناهانى است كه بدون قصد از انسان سر مىزند و گاهى داراى كفاره و غرامت است، ولى تدريجاً در معنى خطيئة توسعهاى داده شده و هر گناه اعم از عمد و غير عمد را در برگرفته است، زيرا هيچگونه گناهى (اعم از عمد و غير عمد) با روح سليم انسان سازگار نيست و اگر از او سر بزند در حقيقت يك نوع لغزش و خطاست كه شايستۀ مقام او نيست، نتيجه اين كه خطيئة معنى وسيعى دارد كه هم گناه عمدى و هم غير عمدى را شامل مىشود، ولى اثم معمولا به گناه عمدى و اختيارى گفته مىشود و در اصل «اثم» به معنى چيزى است كه انسان را از كارى بازمىدارد و از آنجا كه گناهان آدمى را از خيرات، بازمىدارد به آنها اثم گفته شده است. (ج ١١٩/٤.)
اثم و عدوان و معصية الرّسول
با توجه به بخشى از آيۀ ٨ سوره مجادله[*]، تفاوت آنها از اين نظر است كه «اثم» شامل گناهانى مىشود كه جنبۀ فردى دارد (مانند شرب خمر)، و «عدوان» ناظر به امورى است كه موجب تعدى بر حقوق ديگران است، و اما «معصية الرّسول» مربوط به فرمانهايى است كه شخص پيامبر (ص) به عنوان رئيس حكومت اسلامى درزمينۀ مصالح جامعۀ مسلمين صادر مىكند. (ج ٤٣٢/٢٣.)
كبائر الاثم چيست؟ (سورۀ نجم آيۀ ٣٢.)[**]
در مورد گناهان كبيره كه در چند آيۀ قرآن به آن اشاره شده[١]مفسران از يكسو، و فقها و محدثان ازسوىديگر سخن بسيار گفتهاند.
(نساء/١١٢.
[*] ...وَ يَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ اَلْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِيَةِ اَلرَّسُولِ... «و براى انجام گناه و تعدى و نافرمانى رسول خدا به نجوى مىپردازند...» مجادله/ ٨.
[**]اَلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبٰائِرَ اَلْإِثْمِ وَ اَلْفَوٰاحِشَ إِلاَّ اَللَّمَمَ... «همانها كه از گناهان كبيره و اعمال زشت، جز صغيره، دورى مىكنند...» نجم/ ٣٢.
[١] نساء/ ٣١. شورى/ ٣٧ و آيه مورد بحث.