شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٣ - ابل (غاشيه/ ١٧ )
مورد سختگيرى و عتاب قرار دهد تا آنجا كه پيامبرش را بندۀ فرارى مىنامد.
بدون شك يونس پيامبر، معصوم بود و هرگز مرتكب گناهى نشد، ولى بهتر اين بود كه باز هم تحمل به خرج مىداد و تا آخرين لحظات قبل از نزول عذاب در ميان قوم مىماند شايد بيدار مىشدند.
درست است كه طبق بعضى روايات، چهل سال تبليغ كرد، ولى باز بهتر بود چند روز يا چند ساعتى هم برآن مىافزود، چون چنين نكرد تشبيه به بندۀ فرارى شد[١]. (ج ١٥٤/١٩ - ١٥٥.)
ابل
ابل: (غاشيه/ ١٧.)[*]
«راغب» در كتاب «مفردات» مىگويد واژۀ «ابل» براى «شتران» زياد به كار مىرود و از لفظ خود واحد ندارد يعنى از دو به بالاست و اين كه گفتهاند منظور از ابل، ابرهاست هرچند كه اين تعبير درست نيست امّا از نظر تشبيه كردن حركت و جابجايى ابرها كه پيوسته جابجا مىشوند و قطار شتران از دور مانند سياهى ابر است ممكن است ( ازاينجهت) درست باشد[**].
در اين كه چرا در آيۀ مورد بحث، قبل از هر چيز بر مسئله آفرينش «شتر» تكيه
[١]به هر حال يونس سوار بر كشتى شد، طبق روايات ماهى عظيمى سر راه را بر كشتى گرفت، دهان باز كرد گويى غذايى مىطلبد، سرنشينان كشتى گفتند به نظر مىرسد گناهكارى در ميان ماست! (كه بايد طعمه اين ماهى شود و چارهاى جز استفاده از قرعه نيست) در اين جا قرعه افكندند، قرعه به نام يونس در آمد! طبق روايتى قرعه را سهبار تكرار كردند و هربار به نام يونس در آمد، ناچار يونس را گرفتند، در دهان ماهى عظيم پرتاب كردند! قرآن در آيات مورد بحث با يك جمله كوتاه به اين ماجرا اشاره كرده، مىگويد: «يونس با آنها قرعه افكند (و قرعه به نام او اصابت كرد) و مغلوب شد.»فَسٰاهَمَ فَكٰانَ مِنَ اَلْمُدْحَضِينَ. صافات/ ١٤١.
[*]أَ فَلاٰ يَنْظُرُونَ إِلَى اَلْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ.«آيا آنها به «شتر» نمىنگرند چگونه آفريده شده؟» غاشيه/ ١٧.
[**] تا اين جا نظر «راغب» در كتاب مفردات فى غريب القرآن است.