شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢٧ - (هود/ ٨٦ )
ب ق ى
بَقِيَّتُ اَللّٰهِ: (هود/ ٨٦.)[*]
با توجه به آيه مورد بحث، «شعيب (ع)» متعاقب اندرزهايى كه به قوم بتپرست خود دربارۀ كسب و تجارت و دست برداشتن از خيانت و تقلب و كمفروشى و خلافكاريهاى آنها كرده بود، سرانجام به آنها گوشزد كرد كه افزايش كميت ثروت - ثروتى كه از راه ظلم و ستم و استثمار ديگران به دست آيد - سبب بىنيازى شما نخواهد بود، بلكه: «سرمايۀ حلالى كه براى شما باقى مىماند هرچند كم و اندك باشد، اگر ايمان به خدا و دستورش داشته باشيد بهتر است».
تعبير به«بَقِيَّتُ اَللّٰهِ»در آيه، يا به خاطر آن است كه سود حلال اندك چون به فرمان خداست«بَقِيَّتُ اَللّٰهِ»است. و يا اين كه تحصيل حلال باعث دوام نعمت الهى و بقاى بركات مىشود.
و يا اين كه اشاره به پاداش و ثوابهاى معنوى است كه تا ابد باقى مىماند، هرچند دنيا و تمام آنچه در آن است فانى شود و آيۀ ٤٦ سورۀ كهف كه مىگويد:
... وَ اَلْبٰاقِيٰاتُ اَلصّٰالِحٰاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوٰاباً وَ خَيْرٌ أَمَلاً.«... و باقيات صالحات (ارزشهاى پايدار و شايسته) ثوابش نزد پروردگارت بهتر و اميدبخشتر است».
نيز اشاره به همين است[**].
در روايات متعددى مىخوانيم كه «بقيّة اللّه» تفسير به وجود «مهدى عليه السّلام» يا بعضى از امامان ديگر شده است، از جمله در كتاب إكمال الدين از امام باقر (ع) چنين نقل شده:
نخستين سخنى كه مهدى (ع) پس از قيام خود مىگويد اين آيه است«بَقِيَّتُ اَللّٰهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»سپس مىگويد منم بقيّة اللّه و حجّت و خليفه او در ميان شما، سپس هيچكس بر او سلام نمىكند مگر اين كه مىگويد:
[*]بَقِيَّتُ اَللّٰهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ...«(شعيب به قوم خود گفت:) سرمايۀ حلالى كه خداوند براى شما باقى گذارده، برايتان بهتر است...» هود/ ٨٦.
[**] در مورد «باقيات صالحات» در همين مبحث صحبت خواهد شد.