شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٧٩ - تبذير (اسراء/ ٢٦ )
ظاهر امر، بدون دقت و تعمّق از تو متابعت كردهاند. و اگر از مادّه «بدء» به معنى ابتدا و آغاز باشد، يعنى: به نظر سطحى ابتدائى و اوّلين نظر از تو پيروى كردهاند[*].
ولى تفسير نمونه، تركيب اين واژه را به معنى شخص ظاهر بين و بىمطالعه و كسى كه با يك نظر عاشق و خواهان چيزى مىشود، تفسير كرده و در ذيل آيه مورد بحث مىگويد:
البته شك نيست كه گروندگان و ايمانآورندگان به نوح (ع) نه از اراذل بودند و نه حقير و پست (كه اشراف كافر آنها را از اين ديدگاه مىنگريستند!) بلكه به حكم اين كه پيامبران، قبل از هر چيز به حمايت مستضعفان و مبارزۀ با مستكبران مىپرداختند، نخستين گروهى كه دعوت پيامبران را لبيك مىگفتند همان گروه محروم و فقير و كم در آمد بودند كه در نظر مستكبران كه مقياس شخصيت را تنها زر و زور مىدانستند، افرادى پست و حقير به شمار مىآمدند.
و اين كه آنها را به عنوان«بٰادِيَ اَلرَّأْيِ»ناميدند در حقيقت به خاطر آن بود كه لجاجت و تعصبهاى ناروايى را كه ديگران داشتند، آنها نداشتند، بلكه بيشتر، جوانان پاكدلى بودند كه نخستين تابش حقيقت را در قلب خود به سرعت احساس مىكردند و با هوشيارى ناشى از حقيقتجويى نشانههاى صدق را در گفتهها و اعمال پيامبران به زودى درك مىكردند.
(ج ٧١/٩ و ٧٢ با استفاده از منابع ذكر شده)
ب ذ ر
تبذير: (اسراء/ ٢٦.)[**]
در اصل از مادّۀ «بذر» و به معنى «پاشيدن دانه» است، منتها اين كلمه مخصوص مواردى است كه انسان اموال خود را به صورت غير منطقى و فساد مصرف كند و معادل آن در فارسى امروز «ريختوپاش» است. و به تعبير ديگر: تبذير آن است كه مال در غير موردش مصرف شود هرچند كم باشد و اگر در موردش مصرف شود تبذير نيست هرچند زياد باشد.
چنان كه در تفسير عياشى، از امام صادق (ع) مىخوانيم كه در ذيل آيۀ مورد بحث در
[*]تبيين اللغات لتبيان الآيات، به نقل از: مجمع البيان، الميزان و روان جاويد.
[**]... وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِيراً.«... و هرگز اسراف و تبذير مكن» اسراء/ ٢٦.