مشتقات اين مادّه در قرآن مجيد، فراوان به‌كاررفته‌است، در تفسير نمونه (جلد دهم، صفحه ٢٤٥.) پيرامون واژه «بدا» (مسئله بدا) زير عنوان «بدا چيست‌؟» به تفصيل سخن گفته شده، كه ما خلاصه‌اى از آن را در ذيل همين مبحث مى‌آوريم. (ج ٢٠١/٥، ج ٤٠٥/٩.)

بداء چيست‌؟

در لغت به معنى «آشكار شدن و وضوح كامل» است و به معنى «پشيمانى» نيز آمده، زيرا شخصى كه پشيمان مى‌شود حتماً مطلب تازه‌اى براى او پيدا مى‌شود.

بدون شك «بداء» به اين معنى در مورد خداوند معنى ندارد و هيچ آدم عاقل و دانايى ممكن نيست احتمال بدهد كه مطلبى بر خدا پوشيده باشد و سپس با گذشت زمان بر او آشكار شود. اصولا اين سخن، كفر صريح است و لازمۀ آن نسبت دادن جهل و نادانى به ذات پاك خداوند است.

آنچه شيعه از معنى «بداء» اعتقاد دارد و روى آن اصرار و پافشارى مى‌كند و طبق آنچه در روايات اهل بيت (ع) آمده: ما عرف اللّه حقّ معرفته من لم يعرفه بالبداء. «آن‌كس كه خدا را با «بداء» نشناسد او را درست نشناخته است» اين است كه:

بسيار مى‌شود كه ما طبق ظواهر علل و اسباب، احساس مى‌كنيم كه حادثه‌اى به وقوع خواهد پيوست و يا وقوع چنين حادثه‌اى به يكى از پيامبران خبر داده شده، در حالى كه بعدا مى‌بينيم آن حادثه واقع نشد، در اين هنگام مى‌گوييم «بداء» حاصل شد، يعنى آنچه را به حسب ظاهر، واقع شدنى مى‌ديديم و تحقق آن را قطعى مى‌پنداشتيم خلاف آن ظاهر شد.

علت اصلى اين معنى، آن است كه گاهى، آگاهى ما فقط از علل ناقصه است و شرايط و موانع را نمى‌بينيم و برطبق آن قضاوت مى‌كنيم و بعد كه به فقدان شرط، يا وجود مانع برخورد كرديم و خلاف آنچه پيش‌بينى مى‌كرديم تحقق يافت متوجّه اين مسائل مى‌شويم.

همچنين گاه پيامبر يا امام از «لوح محو و اثبات»[*]آگاهى مى‌يابد كه طبعا قابل تغيير

[*]اشاره به آيۀ ٣٩ سورۀ رعد كه مى‌گويد:يَمْحُوا اَللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ اَلْكِتٰابِ‌. «خداوند هرچه را بخواهد «محو» و هرچه را بخواهد «اثبات» مى‌كند، و «امّ‌الكتاب» نزد اوست».