شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٧ - بخل (نساء/ ٣٧ )
و به تعبير ديگر «دقمرگ كردن» است[**].
همچنين در معناى «باخع» در آيۀ ٣ سورۀ شعراء[*]، خطاب به رسول اكرم (ص) مىخوانيم: «گويى مىخواهى جان خود را به خاطر اين كه آنها ايمان نمىآورند از شدت اندوه بر باد دهى!» اين تعبير نشان مىدهد كه تا چه اندازه پيامبر اسلام (ص) نسبت به مردم دلسوز و در انجام رسالت خويش اصرار و پافشارى داشت و از اين كه مىديد تشنهكامانى در كنار چشمۀ آب زلال قرآن و اسلام نشستهاند و باز از تشنگى فرياد مىكشند ناراحت بود.
ناراحت بود كه چرا انسان عاقل با داشتن اينهمه چراغ روشن باز از بيراهه مىرود! و در پرتگاه، فرومىغلتد و نابود مىشود! آرى، همه پيامبران الهى اين چنين دلسوز بودند، مخصوصا پيامبر اسلام (ص) كه اين تعبير كرارا در قرآن در مورد آن حضرت آمده است.
بعضى از مفسران چنين مىگويند كه سبب نزول آيۀ مورد بحث اين بود كه پيامبر (ص) مرتبا اهل مكّه را به توحيد دعوت مىكرد، اما آنها ايمان نمىآوردند، پيامبر (ص) آنقدر ناراحت شده بود كه آثار آن در چهرهاش آشكار بود، آيۀ مورد بحث نازل شد و پيامبر (ص) را دلدارى داد.[١](ج ٣٤٨/١٢، ج ١٨٤/١٥ و ١٨٥.)
بخل
بخل: (نساء/ ٣٧.)[***]
بعضى گفتهاند: به معنى «زفتى كردن و دريغ داشتن از صرف مال و اعطاى آن»
(آنها هلاك كنى...»كهف/٦.
[**] شاعر مىگويد: الا ايّهذا الباخع الوجد نفسه. «اى كسى كه با خود خورى و حزن و اندوه وجود خود را هلاك و تلف مىكنى!»
[*]لَعَلَّكَ بٰاخِعٌ نَفْسَكَ أَلاّٰ يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ.«گويى مىخواهى جان خود را از شدت اندوه به خاطر اين كه آنها ايمان نمىآورند از دست دهى!» شعراء/ ٣.
[١] تفسير ابو الفتوح رازى، جلد ٨، ذيل آيه مورد بحث.
[***]اَلَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ اَلنّٰاسَ بِالْبُخْلِ وَ يَكْتُمُونَ مٰا آتٰاهُمُ اَللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ...«آنها كسانى هستند