شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥٨ - (نساء/ ١١٩ )
به منظور هتك و توهين بود و تعبير «شانئ» بيانگر اين واقعيت است كه آنها در دشمنى خود، حتى كمترين ادب را (نسبت به پيامبر «ص») نيز رعايت نمىكردند، يعنى عداوتشان آميخته با قساوت و رذالت بود، در حقيقت قرآن مىگويد: اين لقب خود شماست نه پيغمبر اكرم (ص).
ازسوىديگر قريش انتظار مرگ پيامبر (ص) و بر چيده شدن بساط اسلام را داشتند، چرا كه مىگفتند او بلا عقب است، قرآن مىگويد تو بلا عقب نيستى، دشمنان تو بلا عقباند! (ج ٣٧٥/٢٧.)
ب ت ك
فَلَيُبَتِّكُنَّ: (نساء/ ١١٩.)[*]
چنان كه «راغب» در كتاب مفردات مىگويد از مادّۀ «بتك» به معنى «بريدن و قطع كردن» است.
معناى اين واژه با معنى كلمۀ «البتّ» نزديك است با اين تفاوت كه «بتك» در بريدن مو و اعضاى بدن به كار مىرود، چنان كه گفته مىشود: بتك شعره و أذنه «مو و گوشش را بريد» و نيز عبارت: سيف باتك «شمشير تيز و برندۀ اعضا».
و امّا واژۀ «البتّ» در بريدن ريسمان و مفصل و پيوستگى استعمال مىشود، مانند:
بتتّ الحكم بينهما «ميانشان حكم و داورى را فيصله دادم و قطع كردم»[**].
به هر حال، آيۀ مورد بحث اشاره دارد به يكى از اعمال زشت و خرافى جاهليت كه در ميان بتپرستان رايج بود به طورى كه گوش بعضى از چهارپايان را مىشكافتند و يا بكلى قطع مىكردند و سوار شدن بر آنها را ممنوع مىساختند و نيز هيچگونه استفاده از آنها نمىكردند. (ج ١٣٧/٤.)
[*]... وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذٰانَ اَلْأَنْعٰامِ...«... و به آنها دستور مىدهم كه (اعمال خرافى انجام دهند و) گوش چهارپايان را بشكافند...» نساء/ ١١٩.
[**] مفردات، راغب، ماده «بتك».