نفَل که در لغت در معناِی زِیاده به کار رفته است، در اصطلاح عبارت است از بخشِی از غنِیمت که امام در مقابل انجام دادن کارِی، همچون دِیده بانِی، مسِیرِیابِی به سوِی دشمن، پرچم دارِی سپاه، کشتن فردِی خاص از دشمن و مانند آن، افزون بر غنِیمت که همگان در آن شرِیک اند(← غنِیمت) به رزمنده مِی دهد.(٢) از آن در باب جهاد سخن گفته اند.

قرار دادن نفل براِی رزمنده، از اختِیارات رسول خدا صلى الله عليه و آله و پس از اِیشان، امام علِیه السّلام است. به تصرِیح برخِی فرمانده جنگ نِیز در صورتِی که منصوب از جانب معصوم علِیه السّلام و داراِی اختِیار در اِین گونه امور باشد، مِیتواند نَفَلل قرار دهد.(٣)

نفل مِیتواند از سهم امام علِیه السلام از غنائم باشد ِیا از اصل غنِیمت و ِیا از چهار پنجم آن که سهم امام علِیه السّلام در آن نِیست. (٤)

مقدار نفل حسب مصلحت و نوع کار رزمنده مِیتواند متفاوت باشد و سقفِی خاص ندارد؛ چنان که از نظر جنس (درهم، دِینار، ِیا غِیر آن) نِیز محدودِیتِی ندارد. همچنِین مِیتواند مشاع ِیا معِین باشد؛ مقدار آن معلوم باشد ِیا مجهول، مانند اِینکه گفته شود: سهمِی داده مِیشود. (٥)

(١) الروضة البهية ٢/ ٤٠٣.

(٢) جامع المقاصد ٣/ ٤٢٤ ؛ إيضاح الفوائد ٣٧٥/١ ؛ مسالك الافهام ٣/ ٦٥ ؛ جواهر الكلام ٢١/ ٢٢٠.

(٣) جواهر الكلام ٢١/ ٢٢٠ – ٢٢١.

(٤) جامع المقاصد ٣/ ٤٢٥.

(٥) جواهر الكلام ٢١/ ٢٢١.

نفوذ ← تنفيذ

نفِی

نَفِی: تبعِید / انکار.

نفِی در کلمات فقها غالباً در ِیکِی از دو معناِی ِیاد شده به کار رفته است. نفِی به معناِی تبعِید، در شرع مقدس، کِیفر برخِی جرمها، همچون قِیادت(← قِیادت) و محاربه (←محاربه) قرار داده شده(١) (←تبعِید) و به معناِی انکار در نفِی ولد (انکار فرزندِی) به کار رفته است (٢) (←نفى ولد) (←لعان).