پلِیدِی تکوِینِی و نِیز حکم تکلِیفِی شرعِی مترتب بر آن؛ ِیعنِی وجوب اجتناب، حکم وضعِی نِیز وجود دارد که عبارت است از نجاست تشرِیعِی، و نجاست تشرِیعِی، وصفِی اصِیل، مجعول به جعل تشرِیعِی است که مقتضِی حکم به وجوب اجتناب از آن مِیباشد. بنابر اِین، اِین سخن شارع که سگ نجس است، صرف اِخبار از نجاست تکوِینِی آن نِیست؛ بلکه حکم شرعِی به نجاست سگ است؛ هرچند سبب اِین حکم نجاست تکوِینِی سگ مِی باشد. (٥)

نجاست دو اطلاق و کاربرد دارد: ِیکِی اثر حاصل از ملاقات عِین نجس، مانند اِینکه گفته مِیشود: نجاست لباس ِیا بدن. نجاست در اِین کاربرد، صفتِی قائم به اجسام است و دِیگرِی، اعِیان داراِی آن اثر است، مانند آنکه گفته مِیشود: ادرار ِیا منِی نجس است. از عنوان ِیاد شده در بابهاِی طهارت، صلات، حج، تجارت، اطعمه و اشربه و صِید و ذباحه سخن گفته اند. در ذِیل به مهمترِین مباحث مربوط به نجاسات اشاره مِیکنِیم.

الف. انواع نجاسات: نجاست در کاربرد دوم (اعِیان داراِی اثر) بنابر دِیدگاه مشهور ده نوع است؛ بلکه بر آن ادعاِی اجماع شده است. (٦)

١ و ٢. ادرار و مدفوع: ادرار و مدفوع انسان و جانوران حرام گوشتِ داراِی خون جهنده (←خون جهنده)؛ اعم از جانوران خشکِی و درِیاِیِی(٧) و نِیز بنابر مشهور، بول و فضله پرندگان (←فضله) حرام گوشت(٨) (←پرنده). بول و مدفوع حِیوانِی که خون جهنده ندارد، بنابر مشهور پاک است؛(٩) چنان که بول و مدفوع جانوران حلال گوشت، مانند گاو گوسفند و نِیز بنابر مشهور، اسب و الاغ و قاطر پاک است.(١٠) از برخِی قدما طهارت بول پسر بچه شِیرخوارِی که غذاخور نشده، نقل شده است. (١١)

در نجاست بول و مدفوع جانوران حرام گوشت، تفاوتِی مِیان حرام گوشت بالاصاله، مانند درندگان و بالعرض، مانند شتر نجاست خوار (←نجاست خوارِی) نِیست. (١٢)