فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١٢
(١) من لا يحضره الفقيه ١/ ٧٢.
(٢) جواهر الكلام ٣٦/ ٣٥٨.
(٣) توضِیح المسائل مراجع ١/ ٢٦١.
(٤) جواهر الكلام ٣/ ٢٣٠ – ٢٣٣.
(٥) توضِیح المسائل مراجع ١/ ٩٦٧.
ندا
ندا: خواندن کسِی با صداِی بلند.
از آن در بابهاِی صلات، حج، تجارت، طلاق، عتق و حدود سخن گفته اند.
صلات: خداِی تعالِی در قرآن کرِیم خطاب به مؤمنان مِی فرماِید «(ِیا اِیها الذِینَ آمنوا إذا نودى لِلصَّلاةِ مِن يَومِ الجُمُعَةِ فاسعوا إلى ذِكرِ اللهِ وَ ذَروا البيع)؛(١) اى مؤمنان زمانِی که براِی نماز در روز جمعه ندا داده شد، پس به سوِی ذکر خدا بشتابِید و خرِید و فروش را رها کنِید». بر همِین اساس، فقها هنگام ندا براِی نماز جمعه خرِید و فروش را حرام دانسته اند. البته حرمت در فرض وجوب نماز جمعه است.
در اِینکه مقصود از ندا، اذان (←اذان) است ِیا اِینکه اذان کناِیه از دخول وقت نماز مِیباشد، اختلاف وجود دارد. بنابر اِینکه مراد اذان باشد، داد و ستد قبل از اذان حرام نِیست؛ هرچند وقت داخل شده باشد؛ لِیکن بنابر کناِیِی بودن اذان، با دخول وقت، داد و ستد حرام است؛ هرچند اذان نگفته باشند. قول نخست به اکثر نسبت داده شده است. (٢) جمعِی نِیز به آن تصرِیح کرده و داد و ستد پس از دخول وقت و قبل از اذان را مکروه دانسته اند.(٣) برخِی دِیگر قائل به قول دوم شده اند.(٤)
آِیا معامله هنگام ندا علاوه بر حرمت، باطل است ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور آن را باطل ندانسته اند. (٥) در نماز عِید فطر و قربان، اذان نِیست؛ بلکه در صورت اقامه آن دو به جماعت، سه بار ندا داده مِیشود «الصلاة».(٦) آِیا اِین ندا به منظور آگاهِی ِیافتن مسلمانان براِی حضور در محل اقامه نماز (مصلِی) است و ِیا بعد از برخاستن امام و مأمومان براِی نماز عِید مِیباشد که پس از ندا، امام تکبِیرة الاحرام مِیگوِید و با مؤمنان داخل نماز مِیشود؟ به گفته برخِی ظاهر کلمات فقها قول نخست است.(٧) برخِی قدما قائل به قول دوم شده اند.(٨) برخِی گفته اند: سنت با عمل به هر ِیک محقق مِیشود.(٩)