در فرض نخست، سهم درِیافتِی از درآمد زمِین «مقاسمه» و در فرض دوم، مال معِین درِیافتِی «خراج» نامِیده مِی شود (←خراج). البته خراج مفهومِی عام نِیز دارد که مقاسمه را هم در بـر مِیگِیرد؛ لِیکن وقتِی خراج و مقاسمه در کنار هم به کار مِیروند، معناِیِی متفاوت از ِیکدِیگر دارند.(١) (← زمِین خراجِی)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(١) مسالك الافهام ٣/ ١٤٢ ؛ الحدائق الناضرة ١٨/ ٢٤٤ و ٢٥١ ؛ جواهر الکلام ١٥/ ٢٢٥ ؛ منهاج الصالحين (خوِیِی) ٣٠٧/١.

مقاصد خمسه

مَقاصِد خمسه: دِین، نفس، عقل، نسب و مال.

برخِی گفته اند: هدف همه شرِیعتهاِیِی که پِیامبران اولوالعزم عليهم السلام آورده اند حفظ پنج چِیز بوده است: دِین، نفس، عقل، نسب و مال. اِین پنج اصل مقاصد خمسه و نِیز اصول و ضرورِیات پنج گانه نامِیده مِی شوند. بنابر اِین، مقاصد ِیاد شده حکمت تشرِیع احکام اند. حفظ دِین با عبادات از قبِیل طهارت، نماز، زکات، خمس، روزه، حج و عمره، جهاد و امر به معروف و نهِی از منکر تحقق مِی ِیابد. حفظ نفس با قصاص، دِیات و دفاع و حفظ عقل با حرام گردانِیدن آنچه موجب زوال عقل مِیشود، از قبِیل مست کننده ها و جارِی کردن حد و تعزِیر بر آن و حفظ نسب با نکاح و تکثِیر نسل و تحرِیم زنا، لواط و قذف و جارِی کردن حد بر مرتکب آنها و پاسداشت مال بـا عقود (معاملات) و تحرِیم غصب، سرقت، خِیانت، و راهزنِی و مانند آن و جارِی کردن حدود و تعزِیرات بر بزهکار محقق مِی شود.