بنابر مفهوم داشتنِ تعلِیق حکم بر عددِی خاص، اگر دلِیلِی بر خلاف مفهوم وارد شود، منطوق دلِیل دوم معارض آن خواهد بود و نسبت به آن دو احکام تعارض جارِی مِیشود.

(←مفهوم) (← مفهوم مخالف)

(١) توبه / ٨٠ .

(٢) إرشاد العقول ٢/ ٤٦٥ - ٤٦٦ ؛ أنوار الأصول ٢/ ٦٧ – ٦٨.

(٣) قوانين الأصول ١/ ٤٣١؛ هداية المسترشدين ٢/ ٥٨٣؛ نهاية الافكار ٢/ ٥٠٣ ؛ أنوار الأصول ٦٨/٢؛ محاضرات في أصول الفقه (مسلسل ٤٦) ٤/ ٢٩٨ ؛ مطارح الانظار ٢/ ١٢٤ – ١٢٥.

(٤) أنوار الأصول ٢/ ٦٨.

(٥) إرشاد العقول ٢/ ٤٦٧.

مفهوم علت ← مفهوم تعليل

مفهوم غاِیت

مفهوم غاِیت: از اقسام مفهوم مخالف.

مفهوم غاِیت عبارت است از منتفِی شدن سنخ حکم از بَعد غاِیت ِیا از خود غاِیت و بعد آن در جمله اِی که مشتمل بر ادات غاِیت (حتى و إلى) است، مانند منتفِی شدن سنخ وجوب روزه گرفتن با دخول شب، مستفاد از مفهوم آِیه شرِیفه «(أتموا الصيام إلى الليل)؛(١) روزه را تا شب به پاِیان ببرِید.» از آن در اصول فقه، مباحث الفاظ سخن گفته اند.

اصولِیان درباره غاِیت از دو جهت بحث کرده اند: نخست، اِینکه آِیا غاِیت داخل در مُغَيّا (صاحب غاِیت) است و حكم مُغيّا بر غاِیت جارِی مِیشود ِیا نه؟ اِین بحث درباره منطوق جمله غائِیه است و ربطِی به بحث مفهوم غاِیت ندارد و در عنوان غاِیت از آن سخن گفته شده است (←غاِیت).

دوم، اِینکه آِیا جمله مشتمل بر غاِیت، مفهوم دارد؛ ِیعنِی بر انتفاِی حکم از بَعد غاِیت -در فرض داخل بودن غاِیت در مُغيّا ـ ِیا از خود غاِیت و مابعد آن -در فرض داخل نبودن غاِیت در مغِیا - دلالت دارد ِیا نه؟ مسئله اختلافِی است. قول منسوب به مشهور داشتن مفهوم براِی جمله غائِیه است.(٢) برخِی نِیز بِین اِینکه غايت، قيد حكم باشد، مانند «كُلُّ شَيءٍ طَاهِرُ حَتَّى تَعْلَمَ أَنَّهُ قَذِرٌ» و ِیا قِید متعلّق يا موضوع حکم، مانند (فَاغسِلُوا وُجُوهَكُم و أيديكم إلى المرافق) كه (إلى المرافق)