معتزله فرقه اِی از فرقه هاِی پدِید آمده در مِیان مسلمانان اند که در قرن دوم هجرِی توسط «واصل بن عطا» دست پرورده «حسن بصرِی» پاِیه گذارِی شد. از جمله عقاِید اِین گروه ه اعتقاد به اِین است که مرتکب گناه کبِیره نه مؤمن است و نه کافر، بلکه فاسق است. اِین دِیدگاه، دِیدگاه «منزلة بين المنزلتين» ناميده مِیشود. معتزله بر اِین باور است که خداِی تعالِی امور بندگان را به خود آنان واگذار کرده است و بندگان آفرِیننده کارهاِی خود هستند و خداوند دخالت و نقشِی در اِیجاد آنها ندارد. از اِین دِیدگاه درباره افعال بندگان به تفوِیض (← تفوِیض) تعبِیر مِیشود؛ از اِین جهت اِین گروه، مفوّضه و قدرِیه (← قدرِیه) نِیز نامِیده مِی شوند.(١)

از دِیگر اعتقادات معتزله، تجوِیز ارتکاب گناهان صغِیره بر پِیامبران علِیهم السلام است. (٢)

از عنوان ِیاد شده به مناسبت در باب ارث سخن گفته اند.

معتزله، از مخالفان به شمار رفته و احکام کلِّی مخالفان بر آنان نِیز جارِی مِی شود(← مخالف).

به قول مشهور، مسلمانان -هرچند با مذاهب متفاوت ـ از ِیکدِیگر ارث مِی برند، مگر آنکه محکوم به کفر باشند، مانند غالِیان (← غلات)، خوارج (← خوارج) و ناصبِیان(← ناصبِی). اِین گروههاِی محکوم به کفر، از مسلمانان ارث نمِی برند؛ هر چند مسلمانان از آنها ارث مِیبرند. (٣)

برخِی قدما گفته اند: اهل بدعت از معتزله، مرجئه (← مرجئه) و خوارج، از شِیعه دوازده امامِی (← شِیعه) ارث نمِی برند؛ اما شِیعِیان از آنها ارث مِی برند. (٤)

(١) من لا ِیحضره الفقِیه ٤/ ٥٤٧ ؛ الانتصار / ٢٥.

(٢) رسائل الشريف المرتضى ١/ ١١١.

(٣) جواهر الكلام ٣٩/ ٣١ – ٣٢.

(٤) المقنعة / ٧٠١.