فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٠
مشتبه
مُشتَبَه: آنچه مردد بِین دو ِیا چند چِیز است (←شبهه).
مشترکات
مُشترکات: آنچه استفاده از آن براِی عموم روا است.
مشترکات عبارت است از آنچه ملک کسِی نِیست و عموم مردم در بهره ورِی از آن، مشترک و برابراند. (١)
بسِیارِی، اصول مشترکات را سه چِیز ذکر کرده اند: آبهاِی عمومِی، معادن و منافع در برگِیرنده راهها، مساجد، مشاهد مشرفه (←مشاهد مشرفه)، مدارس، کاروان سراها، بوستانها، گورستانها و ساِیر اماکن عمومِی است که همگان مِی توانند از آنها استفاده کنند. (٢)
برخِی زمِینها را نِیز بر مشترکات افزوده اند؛(٣) لِیکن برخِی دِیگر بر آن اشکال کرده و گفته اند: اگر مراد، زمِینهاِی احِیا شده است که اِین گونه زمِینها مالک دارد و اگر مراد زمِینهاِی موات است که اِینها نِیز جزء انفال (←انفال) و ملک امام علِیه السّلام است.
مصادِیقِی که در کلمات فقها براِی مشترکات ذکر شده است. از باب حصر عقلِی ِیا تعبد شرعِی نِیست؛ بلکه از باب استقراء است؛ از اِین رو، مشترکات، همه آنچه را که ملک کسِی نِیست و منافع آن براِی عموم است، در بر مِیگِیرد. (٤)
مشترکات و مباحات اصلِی: مشترکات با مباحات اصلِی ِیک وجه اشتراک دارد و ِیک وجه افتراق. وجه اشتراک، روا بودن استفاده عموم از آن دو است؛ اما وجه تماِیز آن دو در اِین است که مباحات اصلِی نه در ملک کسِی است و نه پِیشِینه ملکِیت دارد؛ از اِین رو، به حِیازت (←حِیازت مباحات) قابل تملک است، مانند ماهِیان درِیا، گِیاهان خودروِی بِیابان، معادن و آبهاِی عمومِی؛ اما مشترکات اعم از آن است و شامل مباحات اصلِی و آنچه که حقوق عموم به آن تعلق گرفته و قابل تملک نِیست، مانند راهها، مساجد و مشاهد مشرفه مِیشود؛ چنان که شامل آنچه که ملک کسِی بوده، سپس وقف بر عموم شده نِیز مِیگردد، مانند مدارس، گورستانها و بِیمارستانها که مالکشان، آنها را وقف کرده است.