منفعت عقلاِیِی منفعتِی است که عقلا به آن اعتنا و در ازاِیش مال پرداخت مِیکنند،(١) مانند سکونت خانه. اِین نوع منفعت، منفعت غالب نامِیده مِیشود، در مقابل منفعت نادر (٢) (←منفعت نادر).

بنابر اِین، مالِیت و ارزش پِیدا کردن ِیک عِین، به لحاظ منفعت غالب آن است و چنانچه عِینِی فاقد منفعت غالب حلال باشد، از نظر شرع مقدس، ارزش و مالِیت ندارد؛(٣) لِیکن برخِی بر اِین مطلب که مالِیت عِینِی داِیر مدار منفعت داشتن آن باشد، اشکال کرده اند.(٤) از عنوان ِیاد شده در ابواب معاملات سخن گفته اند.

در عقود و قرار دادهاِیِی که قوام آنها به مال است، وجود منفعت عقلاِیِی براِی عِین مورد معامله از شراِیط صحت آنها مِی باشد، مانند بِیع،(٥) رهن،(٦) عاريه، اجاره،(٧) جعاله،(٨) وقف(٩) و وصِیت. (١٠) بــر شرط بودن آن در همه عقود ادعاِی اجماع شده است.(١١)

از شراِیط صحت شروط ضمن عقد، دارا بودن منفعت و فاِیده عقلاِیِی است (١٢) (←شرط ضمن عقد).

(←مال) (← منفعت)

(١) کتاب الاجارة (رشتى) / ٢٦٦ ؛ فقه الشيعة (الاجارة) / ٧٢٧ : صراط النجاة ٦/ ٤٤٨.

(٢) ينابيع الأحكام ٥/ ٥١ – ٥٢.

(٣) جواهر الکلام ٢٢/ ٣٤٣؛ دراسات في المكاسب ٤٩٢/١ ؛ ٥١٢ و ٥٢٣ ؛ مصباح الفقاهة ١١/ ١٤٣.

(٤) حاشية المكاسب (اِیروانِی) ١/ ١٢؛ المواهب / ٣٤٣.

(٥) کتاب المكاسب ١/ ١٥٥ و ٤/ ٩.

(٦) ماوراءالفقه ٩٥/٤.

(٧) جواهر الکلام ٢٧/ ١٦٩؛ تحرير الوسيلة ٥٧١/١.

(٨) تحرير الوسيلة ١/ ٥٨٦.

(٩) موسوعة الخوئي ٣٠/ ٣٤٤.

(١٠) جواهر الکلام ٢٨ / ٢٧٩.

(١١) ينابيع الأحكام ٥/ ١٩١ – ١٩٢.

(١٢) الشروط او الالتزامات التبعية في العقود ١/ ٩٧.

منفعت غالب ← منفعت عقلاِیِی

منفعت متجدد

منفعت متجدّد: منفعت پدِید آمده پس از عقد.

مقصود از منفعت پدِید آمده پس از عقد، زِیادِی حاصل در عِین مورد عقد است؛ خواه متصل باشد، مانند چاق شدن حِیوان و ِیا منفصل، مانند شِیر به دست آمده از آن(١) (←زِیاده).