در اول حَمَل (بهار) و نِیز اول مِیزان (پاِیِیز) که شب و روز برابراند، آفتاب، موازِی خط مشرق و مغرب طلوع و غروب مِی کند. محل طلوع و غروب را در اِین دو وقت مشرق و مغرب اعتدالِی گوِیند.(١) از آن به مناسبت در باب صلات نام برده اند.

تحصِیل علم به قبله در صورت امکان نمازگزار واجب است. در فرض عدم امکان، براِی دستِیابِی به قبله راههاِیِی ذکر شده است؛ از جمله براِی اهل عراق، قرار دادن مشرق بر دوش چپ و مغرب بر دوش راست. بسِیارِی، مشرق و مغرب را به اعتدالِی مقِید کرده اند.(٢) اِین تقِیِید به مشهور نسبت داده شده است. (٢) برخِی بر اِین نظر اشکال کرده و گفته اند: تقِیِید به مشرق و مغرب اعتدالِی، با نشانه اِی دِیگر که براِی اهل عراق ذکر شده، مبنِی بر قرار دادن ستاره جُدَى (← جُدَِی) بر پشت شانه راست، قابل جمع نِیست؛ زِیرا مقتضاِی نشانه نخست، آن است که نقطه جنوب، قبله شخص و نقطه شمال، پشت (بِین دو کتف) او باشد؛ در حالِی که مقتضاِی نشانه دوم، انحراف قبله به سمت مغرب به مقدار زِیاد است. برخِی در جمع مِیان دو نشانه ِیاد شده گفته اند: نشانه نخست، نشانه مناطق غربِی عراق، همچون موصل و نشانه دوم، نشانه مناطق مِیانِی و مرکزِی، از قبِیل کوفه، بغداد و حله مِی باشد.(٤)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(١) مقامع الفضل ١/ ٥١٠ – ٥١١.

(٢) البِیان/ ١١٤ ؛ التنقيح الرائع ١/ ١٧٤ ؛ جامع المقاصد ٢/ ٥٤ ؛ مدارك الأحكام ٣/ ١٢٨.

(٣) روض الجنان ٢/ ٥٢٩ - ٥٣٠.

(٤) ٥٣١ - ٥٣٢ ؛ مدارك الأحكام ٣/ ٢٩-١٣٠.

مُشرک ← کفر