قيد موضوع (أيديَكُم) است و (أتموا الصيام إلى الليل) كه (إلى الليل) قيد متعلّق حكم (صِیام) مِیباشد، تفصِیل داده، در غاِیت حکم، قائل به داشتن مفهوم و در غاِیت متعلق و موضوع حکم، قائل به نداشتن مفهوم شده اند. (٣)

اگر غاِیت، قِید حکم باشد، بر حسب ثبوت، اشکالِی در ثبوت مفهوم نِیست؛ لِیکن بر حسب اثبات و اِینکه چگونه فهمِیده مِیشود غاِیت قِید حکم است ِیا قِید متعلّق و ِیا موضوع آن، بعضِی گفته اند: اگر حکم از هِیئت فهمِیده شود و متعلق نِیز در جمله ذکر شده باشد، در اِین صورت، قيد موضوع ِیا متعلق است، مانند (أتموا الصيام إلى الليل) كه حکم (وجوب روزه) از هيئت امر (أتموا) فهمِیده مِیشود و متعلق حکم (صِیام) در جمله ذکر شده است. در اِین مثال، (إلى الليل) قيد متعلّق حكم است؛ اما اگر حکم از ماده فهمِیده شود، در اِین صورت، چنانچه متعلق حکم مذکور نباشد، غاِیت قِید حکم خواهد بود، مانند «يَحْرُمُ الخَمرُ الى أن يضطر المكلف إليه؛ شراب حرام است، مگر آنکه مکلف مضطر بـه نوشِیدن آن گردد.» در جمله غاِیِی فوق، متعلق حکم؛ ِیعنِی نوشِیدن ذکر نشده است؛ اما اگر متعلق مذکور باشد، غاِیت مِیان قِید حکم بودن و قِید متعلّق و ِیا موضوع حکم بودن مردد خواهد بود و جمله غاِیِی در اِین صورت در هِیچ ِیک ظهور ندارد؛ از اِین رو، در اِین صورت نِیز جمله غاِیِی مفهوم ندارد. (٤)

(←مفهوم ) (← مفهوم مخالف)

(١) بقره / ١٨٧.

(٢) درر الفوائد (حائرِی)/ ٢٠٤ ؛ إرشاد العقول ٢/ ٤٢٩ - ٤٣٠ ؛ كفاية الأصول / ٢٠٨ ؛ الذريعة إلى أصول الشريعة ١/ ٤٠٧ ؛ الفصول الغروية / ١٥٣ – ١٥٤.

(٣) كفاية الأصول / ٢٠٨ - ٢٠٩ ؛ أصول الفقه ١/ ١١٦ - ١١٧ ؛ نهاية الافكار ٢/ ٤٩٧ - ٤٩٨ ؛ محاضرات في أصول الفقه (مسلسل ٤٦) ٤/ ٢٨٣-٢٨٦.

(٤) محاضرات في أصول الفقه (مسلسل ٤٦) ٤/ ٢٨٣ - ٢٨٥ ؛ آراؤنا في أصول الفقه ١/ ٣٣٠ - ٣٣١.

مفهوم قيد ← مفهوم وصف

مفهوم لقب

مفهوم لقب: از اقسام مفهوم مخالف.

مراد از لقب در اصطلاح اصولِیان هر اسمِی است که موضوع حکم قرار گرفته است؛ خواه جامد باشد، مانند «أكرم زيداً»