و ِیا مشتق، همچون «أطعم الفقير» و آِیه شريفة، (السارق و السارِقَةُ فاقطَعُوا أيديهما)، و مراد از مفهوم لقب، نفِی سنخ و طبِیعت حکم ثابت براِی موضوع از غِیر موضوع حکم مِیباشد. به عنوان نمونه، مفهوم جمله «أطعم الفقير» بنابر ثبوت مفهوم لقب، اِین است که اطعام غِیر فقِیر واجب نِیست. چنانچه مفاد دلِیلِی دِیگر وجوب اطعام فقِیر باشد، منطوق آن با مفهوم دلِیل نخست تعارض پِیدا مِیکند.

از مفهوم لقب در اصول فقه، مبحث الفاظ سخن گفته اند.

لقب مفهوم ندارد. بنابر اِین، اثبات حکمِی براِی موضوعِی خاص، بر نفِی سنخ و طبِیعت آن حکم از موضوعِی دِیگر دلالت ندارد، به عنوان نمونه، آِیه شريفة (السارق و السارِقَةُ فاقطَعُوا أيديهما) بر نفِی حکم برِیدن دست نسبت به غِیر سارق دلالت ندارد.(٢)

(←مفهوم) (← مفهوم مخالف)

(١) مائده / ٣٨.

(٢) أصول الفقه ١/ ١٢٠ ؛ آراؤنا في أصول الفقه ١/ ٣٣٧ ؛ أنوار الأصول ٢/ ٦٥.

مفهوم مخالف

مفهوم مخالف: مقابل مفهوم موافق.

مفهوم مخالف از اقسام مفهوم و در اصطلاح اصولِیان عبارت است از مفهومِی که حکم آن مخالف حكم منطوق است. از آن در اصول فقه، مباحث الفاظ سخن گفته اند.

در مفهوم مخالف که دلِیل الخطاب نِیز نامِیده شده، حكم ذکر شده در منطوق، به دلِیل انتفاِی قِید منتفِی است، مانند اِینکه مولا به عبدش بگوِید: «اگر زِید نزد تو آمد، او را اکرام کن». منطوق اِین جمله، وجوب اکرام زِید در صورت آمدن او و مفهوم آن -با داشتن مفهوم ـ عدم وجوب اکرام زِید در صورت نِیامدن او است.

مقصود از حکم (وجوب) در مثال بالا در مفهوم، سنخ و طبِیعت حکم مذکور در منطوق است؛ ِیعنِی با انتفاِی قِید (آمدن در مثال بالا)، طبِیعِی و سنخ حکم مذکور در منطوق از مفهوم منتفِی مِیشود.

اِینکه اصولِیان در مفهوم، انتفاِی سنخ و طبِیعت حکم آورده اند، به اِین دلِیل است که شخص حکم - به عنوان ِیکِی از