آِیا خطابهاِی شفاهِی همچون «ِیا اِیُّها النّاس» و «يا أيُّها الذينَ آمَنوا» در کلام شارع مقدس، اختصاص به حاضران در مجلس خطاب دارد و در نتِیجه براِی تسرِی مفاد آنها به غاِیبان ِیا آِیندگان، باِید به دلِیلِی دِیگر، همچون قاعده اشتراک در تکلِیف (← قاعده اشتراک) استناد کرد ِیا عمومِیت دارد و غاِیبان و آِیندگان را هم شامل مِی شود؟ مسئله محل اختلاف است. (١)

ب. دراِیه

در علم دراِیه، رواِیت مشافهه از اقسام رواِیات شمرده شده است. مقصود از رواِیت مشافهه رواِیتِی است که راوِی آن به صورت شفاهِی آن را از معصوم علِیه السلام شنِیده باشد؛ در مقابل رواِیت نوشتارِی که راوِی نوشته معصوم عليه السلام را نقل مِیکند. عالمان علم دراِیه گفته اند: رواِیت مشافهه قوِی تر از رواِیت مکاتبه است (٢) (← مکاتبه).

ج. فقه

از مباحث مطرح در فقه، تعارض مِیان دو خبرِی است که ِیکِی از آنها به طور مشافهه از معصوم علِیه السّلام صادر شده و دِیگرِی به طور مکاتبه. برخِی گفته اند: رواِیت مشافهِی بر رواِیت مکاتبِی مقدم است. (٣) در مقابل، برخِی در تقدم خبر مشافهِی بر مکاتبِی تأمل کرده اند. (٤)

اجتهاد و تقلِید: چنانچه تعارض مِیان مشافهه و مکاتبه در مقام فتوا باشد ـ و نه صدور رواِیت ـ بدِین معنا که مقلدِی به طور شفاهِی از مرجع تقلِید خود چِیزِی بشنود که با آنچه در رساله عملِی او نوشته شده، مغاِیرت داشته باشد، در اِین صورت، کدام ِیک مقدم است؟ مسئله محل اختلاف است. برخِی فتواِی شفاهِی را مقدم دانسته اند. (٥)

بعضِی گفته اند: در صورتِی که نوشته از خود مجتهد ِیا کسِی که مورد اعتماد او است، باشد، نوشته مقدم است؛ زِیرا معمولا در نوشته دقت بِیشترِی مِیشود. (٦)

قضاء: از روشهاِی اعلام حکم قاضِی به قاضِی اِی دِیگر که در اصطلاح به آن اِنهاء حکم گفته مِی شود؛ اِخبار خود قاضِی به طور شفاهِی است. در اِینکه آِیا قاضِی دوم مِیتواند به اِخبار شفاهِی قاضِی اول ترتِیب اثر دهد و آن را بپذِیرد ِیا نه؟ مسئله اختلافِی است(٧) (← انهاء حكم).

(١) تمهيد القواعد / ١٨٥ : معالم الدين (أصول الفقه) ١٠٨.

(٢) الرواشح السماوية/ ٢٤٢.

(٣) جامع المقاصد ٢/ ٨١- ٨٢ ؛ روض الجنان ٢/ ٥٥٥ و ٥٧٣.