فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٠٣
مقدمه عادِی عبارت است از آنچه که چِیزِی دِیگر بر حسب عادت متوقف بر آن است، مانند در نسبت به خانه که بر حسب عادت دخول از در مقدمه قرار گرفتن در داخل خانه است، در جاِیِی که امکان دخول از طرِیقِی دِیگر، همچون پنجره وجود داشته باشد.
٣. مقدمة متقدم، مقارن و متأخر: مقدمه متقدم، مقدمه اِی است که زمان آن قبل از زمان ذى المقدمه باشد. مقدمه مقارن، مقدمه اِی است که همزمان با ذى المقدمه است و مقدمه متأخر، مقدمه اِی است که زمان آن پس از زمان ذي المقدمه باشد.
هر ِیک از سه مقدمه ِیاد شده به سه قسم تقسِیم مِی شود: مقدمه حکم تکلِیفِی، مقدمة حكم وضعِی و مقدمه مأمور به که در مجموع نُه قسم مِی شود.
مقدمة متقدم براِی حکم تکلِیفِی، مانند آنکه مولا بگوِید: «اگر زِید آمد فرداِی آن روز او را اکرام کن» بنابر اِین، آمدن زِید در امروز، مقدمه اکرام او در فردا است.
مقدمه متقدّم براِی حکم وضعِی، مانند عقد وصِیّت که مقدمه مالکِیت عِین خارجِی براِی موصِی له پس از مرگ وصِیت کننده است. و مقدمه متقدّم براِی مأمور به، مانند مقدمِیت وضو، غسل ِیا تِیمم براِی نماز. مقدمه مقارن براِی حکم تکلِیفِی، مانند بلوغ و عقل نسبت به وجوب نماز و روزه. مقدمۀ مقارن براِی حکم وضعِی، مانند شراِیط دو طرف عقد، از قبِیل بلوغ و عقل نسبت به حصول ملکِیت، زوجِیت و غِیر آن و مقدمه مقارن براِی مأمور به، مانند رو به قبله بودن در حال نماز.
مقدمه متأخر از حکم تکلِیفِی، مانند سبب بودن روز جمعه براِی استحباب غسل در روز پنج شنبه براِی غِیر متمکن از غسل در روز جمعه. مقدمه متأخر از حكم وضعِی، مانند اجازه مالک در عقد فضولِی (← فضولِی) بنابر قول به کاشف بودن اجازه که حصول ملکِیت در زمان عقد متوقف بر اجازه متأخر است. و مقدمه متأخر از مأموربه، مانند غسلهاِی شبانه مستحاضه نسبت به روزه روز پِیش از آن.