و اگر مستند به لزوم آن به دلِیل فهمِیدن آن از منطوق به گونه لزوم بِین به معناِی اخص باشد، دلالت مفهومِی است، و اگر به گونه لزوم بِین به معناِی اعم ِیا لزوم غِیر بِین باشد، دلالت سِیاقِی خواهد بود که شامل اقسام سه گانه فوق مِیباشد. (٧)

(١) قوانين الأصول ١/ ٣٨٤؛ الفصول الغروية / ١٤٥ ؛ كفاية الأصول / ١٩٣ ؛ أصول الفقه ١/ ١٠١ – ١٠٢.

(٢) قوانين الأصول ١/ ٣٨٤؛ الهداية في الأصول ٢/ ٢٤٨؛ عمدة الأصول ٣٤٠/٣؛ إرشاد العقول ٣٤١/٢.

(٣) المنطق / ١٠٣ – ١٠٥.

(٤) إرشاد العقول ٢/ ٣٤٥ – ٣٤٧.

(٥) قوانين الأصول ١/ ٣٨٥؛ غاية المسوؤل / ٣٣٠؛ هداية المسترشدين ٢/ ٤١٢.

(٦) قوانِین الأصول ١/ ٣٨٨؛ عناية الأصول ٢/ ١٦٤.

(٧) أجود التقريرات ٢/ ٢٤٣ ؛ أصول الفقه ١/ ١٠١ - ١٠٢.

منع

مَنع: باز داشتن و جلوگِیرِی کردن از انجام دادن کارِی.

از احکام مرتبط با آن در بابهاِیِی بسِیار، همچون صلات، صوم، حج، جهاد، امر به معروف و نهِی از منکر و نکاح سخن گفته اند.

اصل در انسان، آزاد بودن است (←اصل حرِیت)؛ بدِین معنا که هِیچ کس بر دِیگرِی ولاِیت و سلطنت ندارد تا به او امر و نهِی کند؛ او را به کارِی وادارد ِیا از کارِی باز دارد (←آزادِی).

ولاِیت و سلطنت بر خلق تنها براِی خداِی تعالِی ثابت است و امر و نهِی کردن بندگان مختص او است. او است که مِیتواند انسانها را تکلِیف و کارِی را بر آنان واجب ِیا حرام و ممنوع کند. همچنِین کسانِی که خداوند به آنان ولاِیت و سلطنت عطا کرده است؛ خواه گستره ولاِیت عام و فراگِیر باشد، مانند ولاِیت رسول خدا صلى الله عليه و آله و جانشِینان معصوم آن حضرت ِیا خاص و موردِی، همچون ولاِیت پدر (←پدر) بر فرزند و مولا بر برده خوِیش (←بردگِی). صاحبان ولاِیت نِیز در قلمرو ولاِیت اعطاِیِی، حق امر و نهِی دارند (←ولاِیت).

ممنوعِیت شرعِی: در شرِیعت مقدس انسانها از بعضِی اعمال ممنوع شده اند.

اِین ممنوعِیت دو گونه است: منع الزامِی که حرام و منع غِیر الزامِی که مکروه نامِیده مِی شود. ترک اعمال نوع نخست، واجب و ارتکاب آنها گناه و حرام است (←گناه)