نشوز در اصطلاح فقه، عبارت است از عمل نکردن زوج ِیا زوجه به وظاِیف و حقوق واجبِی که نسبت به همسر خود بر عهده دارد. به زوج سرپِیچِی کننده از وظايف واجب خود «ناشز» و به زوجه «ناشزه» مِیگوِیند.

تفاوت نشوز با شقاق اِین است که در شقاق، ترک حقوق از هر دو طرف است(١) (←شقاق). بعضِی، اطلاق نشوز بر شقاق را جاِیز دانسته اند(٢) و برخِی دِیگر، اطلاق شقاق را بر هر سه مورد؛ ِیعنِی تخلف هر ِیک از زوجِین ِیا هر دو، جاِیز دانسته اند. (٣) در قرآن کرِیم، نشوز درباره هر ِیک از زن و شوهر به کار رفته است.(٤) از عنوان ِیاد شده در باب نکاح و به مناسبت در برخِی ابواب دِیگر سخن گفته اند.

مورد نشوز: نشوز در عقد نکاح دائم ثابت است و در عقد موقت جرِیان ندارد. (٥)

حکم: نشوز ِیا از طرف زوجه است و ِیا از طرف زوج که هر کدام داراِی احکامِی خاص است.

الف. نشوز زوجه: چنانچه زوجه از انجام دادن وظاِیف واجب همسرى سرپِیچِی کند، ناشزه به شمار مِی رود، مانند اِینکه بدون عذر از شوهر تمکِین(← تمکِین) نکند ِیا از چِیزهاِیِی که موجب تنفر زوج از زوجه مِیشود، از قبِیل خوردن سِیر و پِیاز در صورت ناخشنودِی همسر و آلودگِی و بد بوِیِی بدن و لباس، پرهِیز نکند ِیا به رغم تقاضاِی زوج، از آراِیش و نظافت خوددارِی نماِید و ِیا بدون اجازه همسر از منزل خارج شود.

خوددارِی زوجه از آنچه بر او واجب نِیست، مانند پختن غذا و شستن لباس همسر، موجب نشوز نمِیشود،(٦) چنان که عدم تمکِین او از آمِیزش در دُبُر، نشوز به شمار نمِی رود.(٧) برخِی آن را موجب نشوز دانسته اند. (٨)

حکم زوجه ناشزه: قرآن کرِیم نسبت به زوجه ناشزه به زوج سه دستور مِیدهد.