مقصود از ناِیب خاص در فقه، گاه شخصِی معِین است که از جانب امام علِیه السلام منصوب مِیگردد؛ خواه متعلق نِیابت، خاص باشد، مانند نِیابت در قرار داد صلح ِیا ذمه و ِیا عمومِیت داشته باشد. و گاهِی فردِی معِین، منصوب از جانب فقِیه جامع شراِیط براِی کارِی خاص است.

مقابل ناِیب خاص در کاربرد نخست، ناِیب عام قرار دارد که تعِیِین آن با بِیان اوصاف وِی صورت مِیگِیرد نه تعِیِین شخص، مانند فقِیه جامع شراِیط که ناِیب عام به شمار مِیرود و امام علِیه السلام با ذکر اوصاف، او را به نِیابت خوِیش بـر مِیگزِیند؛ بدِین معنا که هرکس واجد اوصاف ذکر شده باشد، ناِیب امام علِیه السلام خواهد بود(← ناِیب عام).

مقابل ناِیب خاص در کاربرد دوم نِیز ناِیب عام قرار دارد با اِین تفاوت که مقصود از آن در اِین کاربرد، شخصِی است که براِی سرپرستِی امور عمومِی تعِیِین شده است، از قبِیل سرپرستِی اوقاف، اِیتام و ِیا امور حسبِی (←امور حسبِی) به طور عموم.(١)

(←نِیابت)

(١) کتاب القضاء (آشتِیانِی) / ٤٧ و ٤٩ ؛ المكاسب و البيع (نائِینِی) ٢/ ٣٤١.

ناِیب عام

ناِیب عام: فقيه جامع شراِیط / شخص نصب شده براِی سرپرستِی امور عام.

ناِیب عام، مقابل ناِیب خاص (←ناِیب خاص) در فقه بر دو فرد اطلاق شده است:

(١) فقيه جامع شراِیط که امام علِیه السّلام با ذکر اوصاف و شراِیط، او را تعِیِین و منصوب کرده است. فرد واجد آن وِیژگِیها و شراِیط در زمان غِیبت، ناِیب عام امام علِیه السّلام خواهد بود.(١)