٢. تقييد منطوق هر ِیک به منطوق دِیگرِی. منطوق هر ِیک از دو جمله شرطِی بر سبب مستقل بودن شرط در تحقق جزا دلالت مِیکند. با تقِیِید هر ِیک به دِیگرِی، نتِیجه اِین مِیشود که هر ِیک از شرطها جزء سبب است نه سبب تام و کامل و مجموع شرطها، سبب کامل براِی تحقق جزا خواهد بود. بنابر اِین، در مثال بالا، ندِیدن دِیوار شهر و نشنِیدن اذان، باهم شرط قصر نماز مِیشود.(٥)

٣. دست برداشتن از مفهوم هر دو؛ بدِین معنا که در فرض مسئله، جمله شرطِی مفهوم ندارد. نتِیجه بنابر اِین راهکار، همان نتِیجه راهکار نخست خواهد بود که هر کدام، سببِی مستقل براِی تحقق جزا است.(٦)

٤. شرط قرار دادن قدر مشترک مِیان چند شرط، مانند آنکه در مثال بالا بگوِیِیم: مِیزان، نشنِیدن اذان و ندِیدن دِیوار نِیست؛ بلکه دور شدن از وطن به مقدار مسافتِی مشخص است که ملازم با نشنِیدن اذان و ندِیدن دِیوار مِیباشد. بنابر اِین، ندِیدن دِیوارها و نشنِیدن اذان دو نشانه براِی آن خواهد بود.(٧)

٥. دست برداشن از مفهوم ِیکِی از دو جمله شرطِی و اخذ به مفهوم جمله دِیگر.

اِین راهکار به برخِی قدما نسبت داده شده است.(٨)

تداخل اسباب و مسببات: چنانچه شرط متعدد و جزا ِیکِی باشد و از خارج ِیا خود دلِیل، مستقل بودن هر ِیک از شرطها در تأثِیر معلوم باشد، آِیا مقتضاِی قاعده تداخل شرطها در تأثِیر است، به اِینکه اثر کل ِیک اثر باشد ِیا عدم تداخل و در نتِیجه تعدّد اثر به تعدّد مؤثر؟ از اِین بحث به تداخل اسباب و عدم آن تعبِیر مِی شود.

بحث مطرح دِیگر در اِین مقام اِیــن است که بر فرض تعدّد اثر، مانند وجوب غسل به دو سبب جنابت و حِیض، آِیا انجام دادن ِیکِی کفاِیت از همه مِیکند ِیا امتثال هر ِیک جداگانه واجب است؟ از اِین بحث به تداخل مسببات و عدم آن تعبِیر مِی شود (← تداخل اسباب و مسبّبات).

(← مفهوم) (← مفهوم مخالف)