٢. لازم بِین به معناِی اعم و آن لازمِی است که در تصوّر لازم و حکم به لزوم، نِیاز به تصوّر لازم و ملزوم با ملاحظه نسبت مِیان آن دو است، مانند نماز و وضو که اولاً باِید نماز و پس از آن وضو، سپس نسبت مِیان آن دو را تصوّر کرد تا ملازمه مِیان آن دو معلوم شود که تحقق نماز بدون وضو شرعا ممکن نِیست.

٣. لازم غِیر بِین و آن لازمِی است که در تعِین به ملازمه علاوه بر تصوّر لازم و ملزوم و ملاحظه نسبت مِیان آن دو نِیاز به اقامه برهان است، مانند حکم به اِینکه زواِیاِی مثلث مساوِی با دو قائمه آن است که علاوه بر تصوّر زواِیاِی مثلث و قائمتِین و نسبت مِیان آن دو، نِیاز به برهان هندسِی است. (٣)

مفهوم شامل هر سه قسم از اقسام لازم است(٤) (← مفهوم)؛ لِیکن درباره مدلولِی که سِیاق کلام بر آن دلالت دارد اختلاف شده است که آِیا مدلول سِیاقِی از منطوق است ِیا از مفهوم و ِیا خارج از هر دو؟ دلالت بر مدلول سِیاقِی، دلالت سِیاقِی نامِیده مِیشود و سه قسم است: دلالت اشاره، دلالت اقتضا و دلالت تنبِیه و اِیما (←دلالت).

مشهور اصولِیان منطوق را به دو قسم صرِیح و غِیر صرِیح تقسِیم کرده و گفته اند: منطوق صرِیح منطوقِی است که ابتدا از لفظ و کلام فهمِیده مِی شود و مصداق بارز آن مدلول مطابقِی است. در اِینکه مدلول تضمنِی نِیز از اِین قسم است ِیا نه، اختلاف مِی باشد و منطوق غـِیـر صرِیح عبارت است از مدلول سِیاقِی. بنابر اِین مدلول سِیاقِی قسمِی از منطوق خواهد بود.(٥)

برخِی منطوق را به صرِیح منحصر کرده و اقسام سه گانه در دلالت سِیاقِی را داخل در مفهوم دانسته اند.(٦) برخِی نِیز آنها را خارج از منطوق و مفهوم دانسته و هر سه قسم را تحت عنوان دلالت سِیاقِی گنجانده اند.

بنابر اِین دِیدگاه، معناِی مستفاد از کلام، چنانچه مستند به دلالت خود کلام -بدون واسطه اِی ـ باشد، دلالت منطوقِی