لِیکن در قضاِیاِی گونه دوم، چنِین تعارضِی رخ نمِی دهد؛ زِیرا اِین گونه قضايا مفهوم ندارند. بنابر اِین، چنِین قضاِیاِیِی موضوع بحث اصولِیان در ثبوت يا عدم ثبوت مفهوم نِیستند.(١)

اقسام مفهوم مخالف: مفهوم مخالف شش گونه است: مفهوم شرط (← مفهوم شرط)، مفهوم وصف (←مفهوم وصف)، مفهوم غايت (← مفهوم غايت)، مفهوم حصر (← مفهوم حصر)، مفهوم عدد (←مفهوم عدد) و مفهوم لقب(٢) (← مفهوم لقب). برخِی دو گونه دِیگر به آن افزوده اند: مفهوم تعلِیل(٣) (← مفهوم تعلِیل) و مفهوم استثنا(٤) (← مفهوم استثنا).

(١) أصول الفقه ١/ ١٠٤ - ١٠٥ ؛ عناية الأصول ٢/ ١٦٥ و ١٨٠ ؛ منتهى الدراية ٣/ ٣٤٠؛ محاضرات في أصول الفقه (مسلسل ٤٦) ٤/ ١٩٢ - ١٩٦ و ٢٢٣.

(٢) أصول الفقه ١/ ١٠٤.

(٣) مفاتيح الأصول / ٦٧٨ ؛ تحريرات في الأصول ٥/ ١٣٩.

(٤) نهاية الافكار ٢/ ٥٠١؛ بحوث في علم الأصول ٣/ ٢١٣.

مفهوم موافق

مفهوم موافق: از اقسام مفهوم.

مفهوم موافق، مقابل مفهوم مخالف (←مفهوم مخالف) عبارت است از مفهومِی که حکم آن با حکم منطوق در اِیجاب و سلب ِیکِی است، مانند آِیه شرِیفه «(فلا تَقُل لهما أف)؛(١) به آن دو (پدر و مادر) اف نگو» که به طرِیق اولِی بر حرمت زدن و دشنام دادن پدر و مادر دلالت دارد. مفهوم (حرمت دشنام دادن و زدن) در حکم (حرمت) با منطوق (حرمت گفتن اف) ِیکِی است.

مفهوم موافق، فحواِی خطاب، لحن خطاب (← لحن خطاب) قياس جلِی و قِیاس اولوِیت نِیز نامِیده شده است. (٢)

مفهوم موافق دو گونه است:

(١) مفهوم اولوِیت: مفهومِی که به دلِیل قوِی تر بودن ملاک و علت حکمِ ثابت براِی منطوق در مفهوم، به طرِیق اولِی از منطوق استفاده مِیشود، مانند مثال ِیاد شده که علت حرمت اف گفتن به پدر و مادر در ناسزا گفتن و زدن آنان به طرِیق اولِی ثابت است.