شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٨٣ - ٣٦٠٤ ان قوما عبدوا الله سبحانه رغبة فتلك عبادة التجار، و قوما عبدوه رهبة فتلك عبادة العبيد، و قوما عبدو شكرا فتلك عبادة الاحرار
يعنى هر كه برسد باو ثوابى از جانب خداى عز و جل بر عملى پس بكند آن عمل را از براى طلب آن ثواب داده مىشود باو آن ثواب هر چند نبوده باشد حديث چنانكه رسيده باو، و اين حديث شريف در كتاب محاسن برقى نيز نقل شده بعبارتى نزديك باين و سندى بهتر از سند كافى، و اين مضمون بعبارتهاى ديگر نيز وارد شده و سند بعضى از آنها صحيح و بعضى حسن است ليكن دلالت آنها بر آنچه گفتيم چندان ظهورى ندارد چنانكه بر متتبع عارف ظاهر است، و همچنين از آيات كريمه بسيار صحت اين دو قسم عبادت را استنباط مىتوان كرد و ذكر آنها باعث طول كلام مىشود بلكه وعدها و وعيدها و ترغيبات و ترهيبات و ذكر بهشت و نعمتهاى آن از براى مطيعان، و جهنم را انواع عذاب آن از براى عاصيان كه در قرآن مجيد و سنت مقدسه شده همه آنها مشعر است بصحت عبادت از روى طمع و خوف، و الا مصلحتى در ذكر آنها ظاهر نيست بلكه تمام آنها مخل و مضر بغرض شارع مىنمايد، چه ظاهر است كه بعد از اطلاع مردم بر آنها اكثر ايشان را در عبادت و اطاعت خوف و طمع منظور مىافتد و اين باعث فساد و بطلان عبادت ايشان مىگردد با آنكه غرض شارع انيان ايشان است بعبادت صحيح و تحريص بر آن. ديگر آنكه ظاهر است كه عبادت بىطمع در تفضلات حق تعالى و خوف از آن جناب اقدس امرى است بغايت شاق و دشوار و محتاج برياضات و مجاهدات بسيار بلكه ميسر نيست آن مگر از براى انبيا و اوصيا صلوات الله و سلامه عليهم أجمعين و جمعى قليل از اوليا و اشياع ايشان پس چگونه در شريعت مقدسه كه بمقتضاى آيات كريمه و احاديث شريفه بناى آن بر كمال سماحت و سهولت گذاشته شده و بهيچ وجه در آن تنگى و حرجى قرار نشده عامه ناس و كافه مكلفان مأمور باشند بهمه عبادات بر آن وجه، و هر گاه اخلال كنند بآن همه عبادات ايشان فاسد و كاسد بوده مستحق سخط عظيم و عذاب أليم گردند.