شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٦٧ - ٢٥٧٠ اتهموا عقولكم فانه من الثقة بها يكون الخطاء
سؤال كنيد خطاب با او را نيكو كنيد يعنى از روى ادب با او سخن گوئيد تا جواب نيكو از او بشنويد.
٢٥٦٩ امخضوا[١] الرأى مخض السقاء ينتج سديد الآراء.
بجنبانيد انديشه را مانند جنبانيدن سقا تا بزايد نيكوى رأيها را يعنى هرگاه در كارى فكر و انديشه كنيد رأى را حركت دهيد مانند حركت دادن سقا[٢] خيك آب را يعنى بهر طرف حركت دهيد آن را تا ملاحظه همه اطراف و جوانب آنرا بكنيد تا بعد از آن رأى درست از براى شما ظاهر شود، و ممكن است كه مراد موافق فقره اول اين باشد كه هرگاه در كارى با يكديگر مشورت كنيد بجنبانيد رأيها را مانند جنبانيدن سقا خيك آب را يعنى رأيها را بر يكديگر زنيد تا از ميان آنها رأى درستى ظاهر شود.
٢٥٧٠ اتهموا عقولكم فانه من الثقة بها يكون الخطاء.
متهم داريد عقلهاى خود را پس بدرستى كه از اعتماد بر آنها ميباشد خطا، يعنى متهم داريد آنها را باين كه خطا و غلط ميكنند تا در كارها اعتماد بر محض عقل خود مكنيد و مشورت كنيد با جمعى از دوستان عاقل پس بدرستى كه اكثر خطاها از اين مىشود كه اين كس اعتماد بر عقل خود كند و بمجرد رأى او بىمشورتى بديگرى كارها كند پس بعضى صواب آيد و بعضى خطا.
[١] - شارح( ره) خاء( امخضوا) را هم مكسور و هم مفتوح ضبط كرده و بر روى كلمه« معا» نوشته يعنى قرائت آن بهر دو وجه درست است.
[٢] - ظاهر اين است كه:« سقاء» در اينجا بكسر سين و تخفيف قاف باشد چنانكه در كتب لغت تصريح كردهاند باين نحو:« السقاء و عاء من جلد للماء و اللبن و غيرهما» نه سقاء بفتح سين و تشديد قاف بر وزن شداد چنانكه شارح( ره) توهم كرده پس معنى بنا بر آنچه گفتيم اين مىشود كه: فكرها را مانند خيكى پر از ماست كه بهم مىزنند و حركت مىدهند همان طور بجنبانيد يعنى استقصاء نظر و اجاله فكر در اطراف و جوانب آن بكنيد مثل آنكه جنباننده و حركت دهنده مشك پر از ماست حركت مىدهد آن را تا دوغ و كرهاش از همديگر جدا باشد تا رأى صواب از غير صواب تميز يابد.