شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٤٩ - ٣٥٥٤ ان الله تعالى اطلع الى الارض فاختارنا و اختار لنا شيعة ينصروننا و يفرحون لفرحنا و يحزنون لحزننا و يبذلون انفسهم و اموالهم فينا فأولئك منا و الينا و هم معنا فى الجنان
اين است معنى قول جد من. و پوشيده نيست كه اين حديث شريف نيز احتمال هر دو معنى دارد و غرض از تفسير [حديث] حضرت صادق صلوات الله و سلامه عليه اين است كه مراد اين نيست كه هيچ فرشته مقربى و پيغمبر مرسلى و مؤمنى كه گنجايش داده باشد خدا دل او را از براى ايمان بر نمىدارد آن را، زيرا كه ايشان بر مىدارند آن را چنانكه در حديثهاى سابق مذكور شد بلكه مراد اين است كه: هيچ فرشته مقربى برنمىدارد آن را از براى اين كه بفرشته ديگر برساند باعتبار اين كه هر فرشته تاب تحمل آن را ندارد يا بكنه آن نتواند رسيد، و همچنين در پيغمبر مرسل و مؤمن، و بنا بر اين منافاتى ميانه احاديث مذكوره نيست و الله تعالى يعلم.
٣٥٥٤ ان الله تعالى اطلع[١] الى الارض فاختارنا و اختار لنا شيعة ينصروننا و يفرحون لفرحنا و يحزنون لحزننا و يبذلون انفسهم و اموالهم فينا فأولئك منا و الينا و هم معنا فى الجنان.
بدرستى كه خدا كه بلند مرتبه است آمده[٢] بسوى زمين پس برگزيده ما را و برگزيده از براى ما پيروانى كه يارى ميكنند ما را و شاد ميشوند از براى شادى ما و اندوهگين ميشوند بسبب اندوه ما، و مىدهند جانهاى خود را و مالهاى خود را در راه ما، پس ايشان از مايند و بسوى مااند و ايشان با مااند در بهشت، مراد به «آمدن بسوى زمين» متوجه شدن بتدبير آن است يعنى در علم ازلى كه تقدير تدبير زمين فرمودند برگزيدند ما را و بسوى ما اند يعنى رجوع و بازگشت ايشان در دنيا و آخرت بسوى ماست و باقى كلام محتاج ببيانى نيست.
[١] - كذا بخطه صريحا بدون ذكر وجه ديگرى و براى تحقيق آن بكتب لغت و ادب و مخصوصا كتبى كه براى بيان معانى مشكلات حديث نوشته شده است مانند نهايه ابن الاثير و مجمع البحرين و فائق زمخشرى و اساس البلاغه او مراجعه شود.
[٢] - اين ترجمه بنا بر يك وجه است و وجوه ديگرى نيز در كار است مخصوصا با توجه باين كه« اطلع» غالبا در نظاير اين مورد با« على» بكار رفته است نه« الى» فراجع.