شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٦٩ - ٣٣٣٢ آخر ما تفقدون مجاهدة اهوائكم و طاعة اولى الامر منكم
كردن نعمتهاى اوست و طلب نمودن خوشنوديهاى او يعنى آنچه باعث رضا و خشنودى او شود از شما.
٣٣٣٠ اقل ما يلزمكم لله تعالى ان لا تستعينوا بنعمه على معاصيه.
كمتر چيزى كه لازم مىشود بر شما از براى خداى- بلند مرتبه- اينست كه يارى نجوئيد بنعمتهاى او بر نافرمانيهاى او يعنى نعمتهاى او را صرف مكنيد در آنچه عصيان و نافرمانى او باشد.
٣٣٣١ اول ما تنكرون من الجهاد جهاد انفسكم.
اول آنچه نمىشناسيد آن را و بد مىدانيد از جنگ جنگ با نفسهاى شماست غرض سرزنش ايشان است و اين كه جهاد با نفس خود عمدهترين جهادهاست و حال آنكه شما اول جهادى را كه انكار مىكنيد آنست.
٣٣٣٢ آخر ما تفقدون مجاهدة اهوائكم و طاعة اولى الامر منكم.
آخر آنچه نمىيابيد آن را و گم مىكنيد جهاد كردن با خواهشهاى شماست و فرمانبردارى صاحبان فرمان از شما يعنى ائمه شما صلوات الله عليهم أجمعين، و غرض از اين نيز سرزنش است و اين كه عمدهترين آنچه بر شما واجب است جهاد با هوى و هوس خود است و اطاعت امامان و پيشوايان خود صلوات الله عليهم أجمعين و حال آنكه شما گم مىكنيد آنها را و نمىيابيد، و لفظ «آخر» يا اشاره است باين كه شما تا آخر عمر گم مىكنيد آنها را و هر چه را گم كنيد و نيابيد بعد از آن باز اينها را گم كردهايد و نيافتهايد و چيزى نيست كه نيابيد و نيافتن اينها بعد از آن نباشد، و يا باعتبار رعايت ترتيب ميانه گم شدههاست در فضل و شرف يعنى هرگاه گم شدههاى شما شمرده شود بر سبيل ترقى از أدنى بأعلى، آخر آنها اين دو امر است، و لفظ «أول»