شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦٣٨ - ٣٦٧٤ ان الدنيا تدنى الآجال، و تباعد الآمال، و تبيد الرجال، و تغير الاحوال، من غالبها غلبته، و من صارعها صرعته، و من عصاها اطاعته، و من تركها اتته
٣٦٧٤ ان الدنيا تدنى الآجال، و تباعد الآمال، و تبيد الرجال، و تغير الاحوال، من غالبها غلبته[١]، و من صارعها صرعته، و من عصاها اطاعته، و من تركها اتته.
بدرستى كه دنيا نزديك مىگرداند اجلها را، و دور مىگرداند اميدها را، و هلاك مىگرداند مردان را، و تغيير مىدهد احوال را، و هر كه غلبه جويد بر او غلبه كند آن بر او، و هر كه كشتى بگيرد با آن بيندازد آن او را، و هر كه فرمان نبرد آن را اطاعت كند آن او را، و هر كه واگذارد آن را بيايد آن او را، «نزديك گردانيدن دنيا اجلها را» باعتبار اين است كه طالب دنيا اميد عمر درازى دارد از براى خود، و مطلبى چند پيش گيرد كه هر يك بجز در مدت مديد صورت پذير نتواند شد پس هر وقت اجل او در رسد و كمتر از آن باشد كه از براى خود اميدوار بوده و كارهاى او بانجام نرسيده باشد گمان اين ميكند كه اجل او زود رسيده و نبايست كه باين زودى برسد بخلاف كسى كه او را علاقه بدنيا نباشد كه بر او زود ننمايد، بلكه بسيار باشد كه مشتاق آن باشد و بر او مدت عمر او دير گذرد و اجل او دور نمايد، و ممكن است كه در واقع بفرمان حق تعالى حرص در دنيا و اشتغال زياد بطلب آن عمر را كوتاه كند و اجل را نزديك گرداند، و «دور مىگرداند اميدها را» يعنى باعث اين مىشود كه آدمى از براى خود اميدهاى دور و دراز قرار دهد يا اين كه دور مىگرداند اميد داشته شدهها را و نمىگذارد كه آدمى به آنها برسد، و «هلاك مىگرداند مردان را» يعنى باعث هلاكت و بدبختى ايشان مىشود در آخرت بسبب وزر و وبالى كه در سعى از براى آن تحصيل كنند، و در دنيا باعتبار زحمت و تعب زيادى كه لازمه اعمال ايشان است بلكه بسيار باشد كه سبب موت يا
[١] - شارح( ره) در حاشيه گفته:« در بعضى نسخهها بجاى( غلبته):( غالبته) ذكر شده است».